{"id":1217,"date":"2015-01-14T10:50:33","date_gmt":"2015-01-14T09:50:33","guid":{"rendered":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/?p=1217"},"modified":"2022-03-20T15:32:16","modified_gmt":"2022-03-20T14:32:16","slug":"birma-milosc-od-pierwszego-wejrzenia-wywiad-z-michalem-lubina","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2015\/01\/14\/birma-milosc-od-pierwszego-wejrzenia-wywiad-z-michalem-lubina\/","title":{"rendered":"Birma. Mi\u0142o\u015b\u0107 od pierwszego wejrzenia. Wywiad z Micha\u0142em Lubin\u0105"},"content":{"rendered":"

O problematyce birma\u0144skiej rozmawia\u0142em z Micha\u0142em Lubin\u0105 nied\u0142ugo po premierze jego ksi\u0105\u017cki Birma. Historia pa\u0144stw \u015bwiata w XX i XXI w. <\/em>Micha\u0142 Lubina jest doktorem nauk spo\u0142ecznych Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego i ekspertem Centrum Studi\u00f3w Polska \u2013 Azja. Przemierzy\u0142 z plecakiem wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Azji, docieraj\u0105c l\u0105dem m.in. do Pakistanu, Bangladeszu, Turkmenistanu czy Timoru Wschodniego. W\u015br\u00f3d jego wielu publikacji mo\u017cna wymieni\u0107 Nied\u017awied\u017a w cieniu smoka. Rosja-Chiny<\/em> 1991-2014, Birma: centrum kontra peryferie. Kwestia etniczna we wsp\u00f3\u0142czesnej Birmie<\/em>\u00a0oraz przewodniki turystyczne po Rosji i Litwie.<\/p>\n

\"197231_104837349601867_4978994_n\"<\/a><\/p>\n

Kiedy z\u0142apa\u0142 Pan birma\u0144skiego bakcyla?<\/b><\/p>\n

Birma by\u0142a moj\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 od pierwszego wejrzenia. Kusi\u0142a niczym zakazany owoc. Do 2013 roku nie wolno by\u0142o wje\u017cd\u017ca\u0107 l\u0105dem do Birmy, co sprawia\u0142o, \u017ce oczywi\u015bcie marzy\u0142em o tego typu podr\u00f3\u017cy. Jako student nie rozumia\u0142em, \u017ce jak si\u0119 nie da, to si\u0119 nie da. Chocia\u017c by\u0142em w czterech krajach granicz\u0105cych z Birm\u0105 najpierw w Chinach, potem Bangladeszu, a nast\u0119pnie w Tajlandii i Laosie, to nie uda\u0142o mi si\u0119 przekroczy\u0107 tej magicznej granicy. P\u0142yn\u0105c Mekongiem mi\u0119dzy Laosem a Birm\u0105 i maj\u0105c j\u0105 na wyci\u0105gni\u0119cie r\u0119ki, po raz pierwszy stwierdzi\u0142em, \u017ce naprawd\u0119 chc\u0119 tam pojecha\u0107. Pocz\u0105tkowo kierowa\u0142a mn\u0105 tylko ciekawo\u015b\u0107. Chcia\u0142em zobaczy\u0107 jeszcze jeden kraj. Nie planowa\u0142em zajmowa\u0107 si\u0119 Birm\u0105, po prostu, gdy w 2010 ko\u0144czy\u0142o mi si\u0119 stypendium w Chinach, stwierdzi\u0142em, \u017ce nie doczekam si\u0119 mo\u017cliwo\u015bci wjechania do Birmy l\u0105dem i chc\u0105c zobaczy\u0107 ostatni kraj regionu, w kt\u00f3rym do tej pory nie by\u0142em. Kupi\u0142em lot do Rangunu, przylecia\u0142em i \u2026 z miejsca zakocha\u0142em si\u0119 w tym kraju! To by\u0142a prawdziwa, nieoczekiwana, mi\u0142o\u015b\u0107 od pierwszego wejrzenia. Nast\u0119pnie zrobi\u0142em dalszy krok: zacz\u0105\u0142em si\u0119 interesowa\u0107 Birm\u0105, zacz\u0105\u0142em j\u0105 bada\u0107, tak\u017ce naukowo. Nie oby\u0142o si\u0119 bez koszt\u00f3w. Straci\u0142em najlepszego przyjaciela, kt\u00f3ry r\u00f3wnie\u017c chcia\u0142 si\u0119 zajmowa\u0107 tym krajem naukowo i potraktowa\u0142 moje zainteresowanie jako przyjacielsk\u0105 zdrad\u0119. Tak\u017ce mi\u0142o\u015b\u0107 do Birmy mia\u0142a te\u017c swoj\u0105 cen\u0119.<\/p>\n

Od tamtej pory odwiedzi\u0142 Pan Birm\u0119 a\u017c siedmiokrotnie. Jak bardzo zmieni\u0142 si\u0119 ten kraj od pierwszego pobytu?<\/b><\/p>\n

Mia\u0142em szcz\u0119\u015bcie, \u017ce odwiedzi\u0142em Birm\u0119 po raz pierwszy w 2010 roku, jeszcze zanim pojawi\u0142y si\u0119 jakiekolwiek symptomy zmian. To by\u0142 okres betonowego systemu. Powszechny by\u0142 strach: atmosfera by\u0142a bardzo g\u0119sta, wsz\u0119dzie kr\u0119cili si\u0119 tajniacy, w powietrzu czu\u0142o si\u0119 ci\u0119\u017ck\u0105 r\u0119k\u0119 re\u017cimu. Gazety publikowa\u0142y twarz dyktatora na pierwszej stronie, z has\u0142ami \u201ezniszczy\u0107 wszystkich wrog\u00f3w szkodz\u0105cych unii\u201d. Mia\u0142em wra\u017cenie, \u017ce niczym Vonnegutowski Billy Pilgrim wypad\u0142em z czasu i znalaz\u0142em si\u0119 w maoistowskich Chinach czy stalinowskim Zwi\u0105zku Radzieckim. Mia\u0142em to szcz\u0119\u015bcie, \u017ce p\u00f3\u0142 roku po tym, jak zacz\u0105\u0142em zajmowa\u0107 si\u0119 Birm\u0105, pojawi\u0142y si\u0119 pierwsze jask\u00f3\u0142ki zmian, a po roku Birma wkroczy\u0142a na drog\u0119 zwan\u0105 \u201ebirma\u0144sk\u0105 odwil\u017c\u0105\u201d. \u015aledzi\u0142em te zmiany, stara\u0142em si\u0119 tam bywa\u0107 co p\u00f3\u0142 roku, dzi\u0119ki czemu naocznie widzia\u0142em, jak przeobra\u017ca si\u0119 ten kraj. I chocia\u017c politycznie niewiele si\u0119 zmieni\u0142o \u2013 dalej rz\u0105dzi armia, przebrana teraz w cywilne stroje, inne s\u0105 tylko dekoracje \u2013 to spo\u0142ecznie dosz\u0142o do prawdziwego prze\u0142omu. W kwestii spo\u0142ecznej Birma A.D. 2010 a Birma dzi\u015b to s\u0105 dwa zupe\u0142nie r\u00f3\u017cne \u015bwiaty.<\/p>\n

Wspomnia\u0142 Pan o tajniakach. Czy podczas swojej podr\u00f3\u017cy kiedykolwiek odczu\u0142 Pan na swoich plechach oddech birma\u0144skiej bezpieki?<\/b><\/p>\n

Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce tak, poniewa\u017c oni byli tak niekompetentni, \u017ce by\u0142em w stanie ich zauwa\u017cy\u0107 (\u015bmiech). Bywa\u0142em zatrzymywany, przepytywany i spisywany, ale to nie dlatego, \u017ce co\u015b pisa\u0142em o Birmie \u2013 pisz\u0119 po polsku, a birma\u0144ska bezpieka nie mia\u0142a ani mo\u017cliwo\u015bci, ani umiej\u0119tno\u015bci to sprawdzi\u0107 \u2013 lecz dlatego, \u017ce chcia\u0142em si\u0119 dosta\u0107 tam, gdzie nie trzeba. Robi\u0142em to na w\u0142asny rachunek \u2013 ilekro\u0107 mia\u0142em \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce swoim zachowaniem mog\u0119 zaszkodzi\u0107 swoim birma\u0144skim znajomym, wycofywa\u0142em si\u0119. Mam do\u015bwiadczenie z mieszkania w krajach autorytarnych, takich jak Chiny i nauczy\u0142em si\u0119 regu\u0142 zachowania wed\u0142ug lekarskiej zasady primum non nocere<\/em>. W razie czego samemu niewiele si\u0119 nie straci, co najwy\u017cej deportuj\u0105, ale mo\u017cna bardzo zaszkodzi\u0107 miejscowym ludziom. Nie wolno ich nara\u017ca\u0107 na niebezpiecze\u0144stwo dla w\u0142asnych fanaberii. My wyjedziemy, oni zap\u0142ac\u0105 cen\u0119.<\/p>\n

Przez d\u0142ugi czas Birma by\u0142a odci\u0119ta od masowej turystyki. Zach\u00f3d wzywa\u0142 do izolacji kraju, niebagatelny g\u0142os w tej sprawie mia\u0142a te\u017c birma\u0144ska opozycjonistka, zdobywczyni Pokojowej Nagrody Nobla Aung San Suu Kyi. Ja sam kilkakrotnie spotka\u0142em si\u0119 z opini\u0105: \u201enie jad\u0119 do Birmy, bo tam \u0142ami\u0105 prawa cz\u0142owieka\u201d.<\/b><\/p>\n

W swojej ksi\u0105\u017cce bardzo wyra\u017anie podkre\u015blam, \u017ce by\u0142o to za\u0142o\u017cenie zasadniczo b\u0142\u0119dne. Ono zaszkodzi\u0142o tak naprawd\u0119 samym Birma\u0144czykom. W Birmie sankcje uderzy\u0142y w spo\u0142ecze\u0144stwo, a re\u017cim przetrwa\u0142 \u2013 pasuje tu s\u0142ynne zdanie Jerzego Urbana \u201erz\u0105d si\u0119 sam wy\u017cywi\u201d. A ludzie ju\u017c nie. Wprowadzenie sankcji by\u0142o wielkim, politycznym b\u0142\u0119dem bior\u0105cym si\u0119 z niewiedzy i ideologicznego patrzenia na \u015bwiat. \u015awiat nie jest czarno-bia\u0142y. Te same dzia\u0142ania w jednym miejscu s\u0142u\u017c\u0105, a w innym \u2013 szkodz\u0105. Przy wprowadzaniu sankcji zawsze nale\u017cy spojrze\u0107 na miejscowe warunki. S\u0105 kraje, w kt\u00f3rych na\u0142o\u017cenie sankcji pomog\u0142o sprawie demokracji, jak w RPA, a s\u0105 kraje, w kt\u00f3rych wr\u0119cz zaszkodzi\u0142o – tak w\u0142a\u015bnie by\u0142o w Birmie. Z kilku powod\u00f3w. Po pierwsze rz\u0105d by\u0142 samowystarczalny, po drugie mia\u0142 wsparcie z Chin, a po trzecie mia\u0142 tradycj\u0119 izolacji i tak na dobr\u0105 spraw\u0119 nie mia\u0142 potrzeby kontaktu ze \u015bwiatem. Je\u017celi komu\u015b na czym\u015b nie zale\u017cy, to jak mu to zabierzemy, to jaka to strata? Rz\u0105d mia\u0142 pieni\u0105dze i dost\u0119p do r\u00f3\u017cnych d\u00f3br, a ludzie ju\u017c nie. Sankcje zachodnie tak naprawd\u0119 wi\u0119c zaszkodzi\u0142y zwyk\u0142ym Birma\u0144czykom, wp\u0119dzaj\u0105c ich w jeszcze wi\u0119ksz\u0105 bied\u0119. Oczywi\u015bcie g\u0142\u00f3wnym powodem ich biedy by\u0142a nieudolno\u015b\u0107 rz\u0105du. W przypadku sankcji dominowa\u0142o ideologiczne my\u015blenie: ich na\u0142o\u017cenie jako poczucie dobrze spe\u0142nionego obowi\u0105zku, co pasuje to do polskiego powiedzenia \u201edobrymi ch\u0119ciami jest wybrukowane piek\u0142o\u201d. Prodemokratyczni aktywi\u015bci, kt\u00f3rzy przyczynili si\u0119 do wprowadzenia sankcji na Birm\u0119, chc\u0105c pom\u00f3c Birma\u0144czykom, tak naprawd\u0119 doprowadzili do jeszcze wi\u0119kszej biedy to spo\u0142ecze\u0144stwo. Wystarczy\u0142oby pojecha\u0107 do Birmy i porozmawia\u0107 z Birma\u0144czykami, by przekona\u0107 si\u0119, jak bardzo z\u0142ym pomys\u0142em by\u0142y sankcje. Birma\u0144czycy czuli si\u0119 zostawieni przez \u015bwiat, izolowani, niesprawiedliwie potraktowani. Gdyby nie odci\u0119cie si\u0119 \u015bwiata Zachodu od Birmy by\u0107 mo\u017ce ten czarny okres ostatniego 20-lecia nie trwa\u0142by tak d\u0142ugo.<\/p>\n

Jednak dzisiaj w kwestii turystyki wiele si\u0119 zmieni\u0142o. Nawet Tajowie organizuj\u0105 konferencje przera\u017ceni rosn\u0105c\u0105 popularno\u015bci\u0105 Birmy, tak bardzo zaniepokojeni s\u0105 potencjalnymi stratami. Wed\u0142ug prognoz birma\u0144skiego rz\u0105du Krain\u0119 Tysi\u0105ca Pag\u00f3d w samym 2015 roku odwiedzi ju\u017c pi\u0119\u0107 milion\u00f3w os\u00f3b. Jak masowa turystyka zmieni \u017cycie normalnych mieszka\u0144c\u00f3w kraju?<\/b><\/p>\n

Podejrzewam, \u017ce niewiele poza wielk\u0105 czw\u00f3rk\u0105: Rangunem, Paganem, Mandalaj, i jeziorem Inle z okolicami. Tam wok\u00f3\u0142 turystyki wszystko si\u0119 b\u0119dzie kr\u0119ci\u0107. Natomiast poza wspomnianymi oazami, mo\u017ce jeszcze z jakimi\u015b wyj\u0105tkami jak Ngapali, reszta kraju pozostanie w du\u017cej mierze niezmieniona. Teraz b\u0119d\u0105c w Arakanie i Birmie po\u0142udniowej, przekona\u0142em si\u0119, \u017ce jest dok\u0142adnie tak samo, jak w 2010 roku. Jedynie internet jest teraz szybki, bo rz\u0105d przesta\u0142 go blokowa\u0107. My\u015bl\u0119 wi\u0119c, \u017ce Birma turystycznie p\u00f3jdzie w stron\u0119 Kambod\u017cy, gdzie mamy kilka wielkich turystycznych o\u015brodk\u00f3w, a reszta kraju pozostaje taka samo biedna i niezmieniona jak by\u0142a.<\/p>\n

W Pana ksi\u0105\u017cce podwa\u017ca Pan czarno bia\u0142y schemat, jaki si\u0119 przyj\u0105\u0142 w polskich i zachodnich mediach w stosunku do Birmy. \u201eDobra\u201d Aung San Suu Kyi i \u201ez\u0142a\u201d junta wojskowa.<\/b><\/p>\n

Bo zasadniczo uwa\u017cam, \u017ce operowanie kategoriami moralnymi w polityce jest nieporozumieniem. Zazwyczaj ich wprowadzenie w \u015bwiat polityki ko\u0144czy si\u0119 hipokryzj\u0105. To zreszt\u0105 jeszcze p\u00f3\u0142 biedy, gorzej, \u017ce prowadzi do nieskuteczno\u015bci. Tak w\u0142a\u015bnie by\u0142o w przypadku Birmy. Ca\u0142y dyskurs demokratyczny tak naprawd\u0119 nie doprowadzi\u0142 w tej cz\u0119\u015bci \u015bwiata do \u017cadnych zmian. Po 23 latach walki demokratyzacja Birmy nie posun\u0119\u0142a si\u0119 ani o centymetr do przodu. Us\u0142yszeli\u015bmy wiele przem\u00f3wie\u0144, przeczytali\u015bmy wiele analiz i publikacji, kt\u00f3re nic nie zmieni\u0142y…. Polityk\u0119 mierzy si\u0119 kwesti\u0105 interes\u00f3w, skuteczno\u015bci\u0105 dzia\u0142ania, skuteczno\u015bci\u0105 rz\u0105dzenia. Ca\u0142a reszta jest dodatkiem. W ksi\u0105\u017cce cytuj\u0119 \u201eprawo Marvina C. Otta\u201d: \u201eIm mniej interes\u00f3w maj\u0105 Stany Zjednoczone w danym pa\u0144stwie, tym bardziej prawa cz\u0142owieka licz\u0105 si\u0119 w ameryka\u0144skiej polityce wobec tego niego\u201d. Najlepiej wida\u0107 to w relacjach Stan\u00f3w z Arabi\u0105 Saudyjsk\u0105 czy nawet z Chinami. Teraz gdy Birma wysz\u0142a z izolacji i zwr\u00f3ci\u0142a si\u0119 w stron\u0119 Zachodu, nagle dyskurs wobec niej uleg\u0142 zmianie. Rz\u0105dz\u0105cy genera\u0142owie przestali by\u0107 \u201eokrutnym re\u017cimem\u201d, a stali si\u0119 \u201ereformatorami\u201d.<\/p>\n

Pozwol\u0119 sobie zacytowa\u0107 Pana ksi\u0105\u017ck\u0119: \u201eNowa junta podobnie jak stara, by\u0142a wyj\u0105tkowo z\u0142ym rz\u0105dem i to w\u0142a\u015bnie nieudolno\u015b\u0107 b\u0119dzie jego najwi\u0119kszym przewinieniem, znacznie powa\u017cniejszym, ni\u017c \u0142amanie praw cz\u0142owieka czy nieprzestrzeganie demokracji\u201d.<\/b><\/p>\n

Rz\u0105dzenie powinno by\u0107 skuteczne, a sprawny rz\u0105d powinien by\u0107 w stanie odpowiada\u0107 na wyzwania stoj\u0105ce przed krajem. Oczywi\u015bcie lepiej by przestrzega\u0142 praw cz\u0142owieka i nie maltretowa\u0142 swoich obywateli, ale z perspektywy rz\u0105dzenia pa\u0144stwem jest to sprawa drugorz\u0119dna: najwa\u017cniejsze jest zarz\u0105dzanie, sprawne administrowanie, kompetentne kadry. S\u0105 pa\u0144stwa autorytarne, kt\u00f3re swoje spo\u0142ecze\u0144stwa trzymaj\u0105 kr\u00f3tko, ale rz\u0105dz\u0105 sprawnie tak jak np. Singapur, Chiny czy Wietnam i maj\u0105 poparcie spo\u0142eczne. Mimo my\u015blenia \u017cyczeniowego dzia\u0142aczy prawno-cz\u0142owieczych na Zachodzie poparcie spo\u0142eczne dla tych rz\u0105d\u00f3w jest wysokie. Dlaczego? Bo dobrze zarz\u0105dzaj\u0105 swoimi pa\u0144stwami i s\u0105 stabilne.<\/p>\n

Obawiam si\u0119, \u017ce osoby wierz\u0105ce w uniwersalno\u015b\u0107 praw cz\u0142owieka, wyrazi\u0142yby sprzeciw.<\/b><\/p>\n

Ja jestem badaczem, a nie dzia\u0142aczem. Badacz z za\u0142o\u017cenia ma rzeczy bada\u0107, maksymalnie d\u0105\u017c\u0105c do obiektywizmu. Nauka daje najwi\u0119cej narz\u0119dzi, by m\u00f3c w spos\u00f3b obiektywny bada\u0107. Oczywi\u015bcie nigdy w pe\u0142ni obiektywizmu nie osi\u0105gniemy, ale nale\u017cy d\u0105\u017cy\u0107 do tego, by pokazywa\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107 tak\u0105, jaka ona jest, a nie, jak\u0105 by\u0107 powinna, czy jak\u0105 by\u015bmy j\u0105 chcieli widzie\u0107. Uwa\u017cam, \u017ce badacz ma m\u00f3wi\u0107, jak jest. Nie powinien pr\u00f3bowa\u0107 zmienia\u0107 \u015bwiat. Ja mog\u0119 kibicowa\u0107, ale i to tylko w czasie wolnym.<\/p>\n

Zach\u00f3d chcia\u0142by widzie\u0107 w Birmie silne ruchy prodemokratyczne. Jednak\u017ce u podstawy wszystkich demonstracji sta\u0142y, jak Pan wykazuje problemy ekonomiczne.<\/b><\/p>\n

Zazwyczaj ludzie chc\u0105 zmian wtedy, kiedy dotyka to ich najbardziej fundamentalnych potrzeb, czyli aspekt\u00f3w bytowych. Na pewno jest tak w Birmie. Tam ludzie wychodzili na ulice dopiero wtedy, gdy byli ju\u017c naprawd\u0119 zdesperowani \u2013 w 1988 roku po tym, jak rz\u0105d w ci\u0105gu trzech lat dwukrotnie zdewaluowa\u0142 birma\u0144skiego kyata i wszystko stracili i w 2007 roku, gdy cofn\u0105\u0142 dofinansowanie na paliwo, co doprowadzi\u0142o do skokowego wzrostu cen \u017cywno\u015bci. Birma\u0144skie powiedzenie m\u00f3wi \u201enebo, nyasa\u201d, czyli \u201edzi\u015b musimy si\u0119 martwi\u0107 tylko o wieczorny posi\u0142ek\u201d. Ludzie wyst\u0105pili przeciwko w\u0142adzy, gdy poczuli, \u017ce nie maj\u0105 wyboru: tak by\u0142o w 1988 i 2007, lecz za ka\u017cdym razem re\u017cim topi\u0142 te ruchy we krwi i w\u0142adz\u0119 utrzymywa\u0142. Teraz gdy genera\u0142owie u steru przeprowadzili szarad\u0119 i tworz\u0105 swoj\u0105 \u201ezdyscyplinowan\u0105 demokracj\u0119\u201d, Birma si\u0119 otwar\u0142a, nap\u0142yn\u0119\u0142y inwestycje zagraniczne, a zwykli ludzie korzystaj\u0105. Nie maj\u0105 wi\u0119c powodu, by zn\u00f3w masowo wyst\u0105pi\u0107 przeciwko re\u017cimowi.<\/p>\n

A co w\u0142a\u015bciwie rozumie przeci\u0119tny Birma\u0144czyk przez poj\u0119cie \u201edemokracja\u201d?<\/b><\/p>\n

Rozumie je jako synonim rozwoju ekonomicznego, jest to symbolem bogactwa. Dla Birma\u0144czyka demokracja oznacza przede wszystkim system rz\u0105d\u00f3w, kt\u00f3ry sprawia, \u017ce pa\u0144stwo jest bogate. W tym uj\u0119ciu najbardziej demokratycznym pa\u0144stwem \u015bwiata dla Birma\u0144czyk\u00f3w jest Singapur. A przypomn\u0119, \u017ce Singapur, co by o nim nie m\u00f3wi\u0107, nie jest demokracj\u0105, ale skutecznym pa\u0144stwem. Do tego mocno w Birmie wyidealizowanym: Singapur jest w Birmie symbolem sukcesu i bogactwa, takim, jakim dla Polak\u00f3w by\u0142y Stany Zjednoczone pi\u0119tna\u015bcie, dwadzie\u015bcia lat temu.<\/p>\n

Po lekturze \u201eBirmy\u201d wida\u0107 wyra\u017anie jak wielk\u0105 si\u0142\u0119 od pocz\u0105tku niepodleg\u0142o\u015bci Birmy pe\u0142ni\u0142a \u201etatmadaw\u201d, czyli armia. Jak maj\u0105 si\u0119 dzisiaj genera\u0142owie?<\/b><\/p>\n

Nie spos\u00f3b nie dostrzec ich janusowego oblicza. Z jednej strony armia doprowadzi\u0142a do niepodleg\u0142o\u015bci kraju, z drugiej zdegenerowa\u0142a si\u0119 jako rz\u0105d. To przyk\u0142ad historii o uniwersalnym upadku ludzi, kt\u00f3rzy doszli do w\u0142adzy i uniwersalny dow\u00f3d na to, jak w\u0142adza korumpuje. Historia genera\u0142\u00f3w pokazuje, jak \u017ale rz\u0105dzi\u0107, jak sobie z rz\u0105dzeniem nie poradzi\u0107. Zamiast pr\u00f3b reformy, zmian, korzystania z innych do\u015bwiadcze\u0144, obra\u017cono si\u0119 na \u015bwiat, zamkni\u0119to i wyizolowano. Nie zapominajmy te\u017c o brutalno\u015bci. Przyk\u0142ad Birmy to koronny dow\u00f3d na to, \u017ce armia nie powinna rz\u0105dzi\u0107. Armia ze swojej istoty nie s\u0142u\u017cy do rz\u0105dzenia tylko do wojny.<\/p>\n

Wspomina Pan, \u017ce birma\u0144scy genera\u0142owie mogli przenie\u015b\u0107 stolic\u0119 z Rangunu do Naypyidaw, poniewa\u017c obawiali si\u0119 interwencji ameryka\u0144skiej, takiej, jaka mia\u0142a miejsce w Iraku. Czy wynika\u0142o to ze zwyk\u0142ej paranoi dyktator\u00f3w, czy by\u0142y ku temu jakie\u015b wi\u0119ksze przes\u0142anki?<\/b><\/p>\n

Paranoja niew\u0105tpliwie odgrywa\u0142a swoj\u0105 rol\u0119, podbudowana do\u015bwiadczeniami historycznymi i izolacj\u0105. Irak przypomina\u0142 im pierwsz\u0105 wojn\u0119 anglo-birma\u0144sk\u0105 i najazd brytyjski. Bo on by\u0142 poprowadzony mniej wi\u0119cej podobnie. Inwazja morska i p\u00f3\u017aniej posuwanie si\u0119 w g\u0142\u0105b l\u0105du. Z kolei pos\u0142ugiwanie si\u0119 has\u0142ami tak zwanej interwencji humanitarnej przypomina\u0142o im trzeci\u0105 wojn\u0119 anglo-birma\u0144sk\u0105. Nawet je\u015bli Irak by\u0142 powodem zmiany stolicy, to bez w\u0105tpienia drugorz\u0119dnym \u2013 m\u00f3g\u0142 co najwy\u017cej przyspieszy\u0107 t\u0119 decyzj\u0119. Ona sama jest bowiem ca\u0142kowicie logiczna z perspektyw rz\u0105du birma\u0144skiego. Wpisuje si\u0119 g\u0142\u0119boko w tradycj\u0119 birma\u0144skiej kultury politycznej. Nawi\u0105zuj\u0119 do kr\u00f3lewskiej tradycji zmiany stolicy jako zerwania z przesz\u0142o\u015bci\u0105 i pocz\u0105tku nowego okresu oraz do pomys\u0142u Aung Sana, kt\u00f3ry pierwszy chcia\u0142 przenie\u015b\u0107 stolic\u0119 z Rangunu do \u015brodkowej cz\u0119\u015bci kraju. Wreszcie, Rangun nie pasowa\u0142 juncie z przyczyn ideologicznych, bo symbolizowa\u0142 otwarcie na \u015bwiat i dziedzictwo kolonialne. Junta w tworzonej przez siebie nowej wizji pa\u0144stwa potrzebowa\u0142a nowego miasta-symbolu. Dlatego przeniesienie stolicy by\u0142o posuni\u0119ciem dla tego re\u017cimu logicznym, a nie szale\u0144stwem \u201eorientalnego despoty\u201d, kt\u00f3ry przeni\u00f3s\u0142 stolic\u0119 za wskazaniem astrologa, jak to si\u0119 cz\u0119sto przedstawia\u0142o na Zachodzie.<\/p>\n

W tym szale\u0144stwie jest metoda \u2013 zdaje si\u0119 Pan sugerowa\u0107, w stosunku do birma\u0144skich genera\u0142\u00f3w i ich zainteresowania ezoteryk\u0105 i wr\u00f3\u017cbiarstwem.<\/b><\/p>\n

Zacznijmy od tego, \u017ce to nie szale\u0144stwo. To jest po prostu inny rodzaj racjonalno\u015bci. Mo\u017ce nam si\u0119 to wydawa\u0107 dziwne, ale jak spojrzymy na inne kultury, to im nasze wzorce r\u00f3wnie\u017c mog\u0105 tak\u017ce wyda\u0107 si\u0119 kuriozalne. Podkre\u015blanie znaczenia ezoteryki, numerologii i tak dalej dla podejmowania decyzji politycznych w Birmie s\u0142u\u017cy\u0142o na Zachodzie jako or\u0119\u017c: przedstawiano genera\u0142\u00f3w jako despot\u00f3w, kt\u00f3rzy, ot, tak, zmieni\u0105 stolic\u0119, bo im to powiedzia\u0142 wr\u00f3\u017cbita. Dobrym przyk\u0142adem takiej postawy jest film Luca Bessona \u201eLady\u201d. Pi\u0119kna to bajka, te\u017c si\u0119 wzruszy\u0142em, ale niewiele ma wsp\u00f3lnego z rzeczywisto\u015bci\u0105. Dla genera\u0142\u00f3w astrologia i numerologia stanowi techniczny element wspomagaj\u0105cy racjonalnie podj\u0119ta decyzj\u0119. Astronomia, ezoteryka ma doda\u0107 otoczki. To tak jak u nas, gdy kto\u015b jedzie pob\u0142ogos\u0142awi\u0107 samoch\u00f3d, nie po to, by go u\u015bwi\u0119ci\u0107, ale na szcz\u0119\u015bcie. W Birmie mamy przeniesion\u0105 stolic\u0119 11 listopada, bo astrologom wysz\u0142o, \u017ce to szcz\u0119\u015bliwa data i o to w\u0142a\u015bnie chodzi, ma doda\u0107 to szcz\u0119\u015bcia. Do\u015b\u0107 powiedzie\u0107, \u017ce astrolodzy nie s\u0105 autorami decyzji, tylko maj\u0105 wybra\u0107 odpowiedni moment do podj\u0119tej ju\u017c decyzji, ale nie s\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142em tej decyzji. Przyk\u0142adowo za rz\u0105d\u00f3w gen. Than Shwe (1992-2010) zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce za z\u0142e przepowiednie wr\u00f3\u017cbita m\u00f3g\u0142 wyl\u0105dowa\u0107 w \u0142agrze…<\/p>\n

Zar\u00f3wno opozycja, jak i junta wojskowa podkre\u015blaj\u0105 swoje poparcie dla buddyzmu. Czy Aung San Suu Kyi (ASSK) reprezentuje inne podej\u015bcie do tej religii ni\u017c genera\u0142owie?<\/b><\/p>\n

W obu tych przypadkach mamy t\u0119 sam\u0105 dum\u0119 z tej religii, to samo przekonanie, \u017ce buddyzm birma\u0144ski jest najwspanialszym z buddyzm\u00f3w na \u015bwiecie. Jednak\u017ce mi\u0119dzy nimi istnieje r\u00f3\u017cnica poziom\u00f3w. ASSK jest dla mnie synonimem politycznej i osobistej klasy. Nie ma takich polityk\u00f3w obecnie \u2013 to po prostu Arystotelesowski polityk. Ona wie, \u017ce obce akcenty wzbogacaj\u0105 w\u0142asn\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107. To najlepszy w tego s\u0142owa znaczeniu kosmopolita. W przypadku genera\u0142\u00f3w mamy do czynienia z za\u015bciankowo\u015bci\u0105, wiejsk\u0105 religijno\u015bci\u0105, kt\u00f3ra si\u0119 ogranicza do podzia\u0142u na my i oni. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce to, co robi\u0105 genera\u0142owie, jest kpin\u0105 z buddyzmu, ale to nic nowego, ju\u017c kr\u00f3lowie wykorzystywali buddyzm, jak chcieli. To w og\u00f3le jest cecha religii na \u015bwiecie, chrze\u015bcija\u0144stwo i islam r\u00f3wnie\u017c maj\u0105 wspania\u0142e idea\u0142y, no ale r\u00f3\u017cnie z wykorzystywaniem tych idea\u0142\u00f3w bywa. Tak samo z buddyzmem.<\/p>\n

Birma w \u015bwiadomo\u015bci Zachodu kojarzona jest z prawdziwie siln\u0105 buddyjsk\u0105 wiar\u0105. Zapewne widzia\u0142 Pan film Burma VJ. Temu nagrodzonemu nominacj\u0105 do Oskara dokumentowi mo\u017cna jednak zarzuci\u0107 pewn\u0105 manipulacj\u0119. Skandynawscy monta\u017cy\u015bci nie wmontowali w finaln\u0105 wersj\u0119 scen, w kt\u00f3rych mnisi bij\u0105 czy rzucaj\u0105 kamieniami w policj\u0119. Zach\u00f3d wydaje si\u0119 nie chcie\u0107 uwierzy\u0107, \u017ce buddyjski mnich m\u00f3g\u0142by dokona\u0107 aktu przemocy.<\/b><\/p>\n

Zapewne dlatego, \u017ce film by\u0142 pod tez\u0119 o z\u0142ym rz\u0105dzie i biednym spo\u0142ecze\u0144stwie. Tez\u0119 wpisuj\u0105ca si\u0119 w manichejski, czarno \u2013 bia\u0142y obraz Birmy na Zachodzie. Co do agresji mnisiej, to ona zawsze by\u0142a w Birmie. Mnisi birma\u0144scy byli bardzo krewcy. W czasach prekolonialnych wielokrotnie brali udzia\u0142 w zamachach stanu, czy w wyprawach \u0142upie\u017cczych, gdzie niszczyli \u015bwi\u0105tynie buddyjskie s\u0105siad\u00f3w. W czasach kolonialnych to oni zapocz\u0105tkowali ruch narodowy, nie raz u\u017cywali r\u00f3wnie\u017c pi\u0119\u015bci wobec Brytyjczyk\u00f3w, kt\u00f3rzy nie \u015bci\u0105gali but\u00f3w przed \u015bwi\u0105tyni\u0105. W czasach Birmy niepodleg\u0142ej by\u0142o, tak samo, mnisi cz\u0119sto protestowali, np. zniszczyli siedzib\u0119 partii rz\u0105dz\u0105cej za czas\u00f3w Ne Wina. Nie mo\u017cna te\u017c popa\u015b\u0107 w skrajno\u015b\u0107, wi\u0119kszo\u015b\u0107 mnich\u00f3w, jak i Birma\u0144czyk\u00f3w to ludzie bardzo spokojni, tylko ten element radykalny jest bardziej zauwa\u017calny.<\/p>\n

No w\u0142a\u015bnie, wspomina Pan w swojej ksi\u0105\u017cce o mnichu, kt\u00f3ry sam siebie nazywa birma\u0144skim Osam\u0105 Bin Ladenem.<\/b><\/p>\n

To jest dla mnie przyk\u0142ad kuriozum, pokazuj\u0105cy jak bardzo Birma jest wci\u0105\u017c odci\u0119ta od \u015bwiata. Lata izolacji sprawi\u0142y, \u017ce kompletnie tego \u015bwiata nie rozumie. U Wirathu, jest znany z nienawi\u015bci do islamu. A wi\u0119c cz\u0142owiek, kt\u00f3ry walczy z muzu\u0142manami, sam nazywa si\u0119 Osam\u0105 Bin Ladenem. Nie wiadomo czy \u015bmia\u0107 si\u0119, czy p\u0142aka\u0107.<\/p>\n

Jednak\u017ce konflikt buddyjsko-muzu\u0142ma\u0144ski narasta.<\/b><\/p>\n

Tak, tu ju\u017c nie ma nic do \u015bmiechu. P\u00f3ki jeszcze ten konflikt dotyczy\u0142 marginalnej mniejszo\u015bci Rohingya, \u017cyj\u0105cej na pograniczu, w izolowanej prowincji na g\u0142\u0119bokich peryferiach, to nie mia\u0142o to wi\u0119kszego znaczenia dla kraju. Natomiast w momencie, kiedy rozla\u0142 si\u0119 na muzu\u0142man\u00f3w birma\u0144skich, to zaczyna to by\u0107 problemem, poniewa\u017c oni stanowi\u0105 4% spo\u0142ecze\u0144stwa i mieszkaj\u0105 tam od kilku pokole\u0144. I nie mo\u017cna ich tak po prostu wyrzuci\u0107 czy wybi\u0107. Promowanie tylko jednej nacji w pa\u0144stwie tak wieloreligijnym i wieloetnicznym uwa\u017cam za wielk\u0105 pu\u0142apk\u0119. To mo\u017ce by\u0107 dla Birmy zgubne. Do czego mo\u017ce to doprowadzi\u0107, wyra\u017anie pokazuje sytuacja z pocz\u0105tku lat 60., wtedy to \u00f3wczesny premier U Nu chcia\u0142 uczyni\u0107 buddyzm religi\u0105 pa\u0144stwow\u0105, co doprowadzi\u0142o do nowych ognisk rebelii mniejszo\u015bci etnicznych.<\/p>\n

Bardzo cz\u0119sto w ksi\u0105\u017cce por\u00f3wnuje Pan Birm\u0119 do Polski. Pisze Pan o birma\u0144skim okr\u0105g\u0142ym stole, o Mandalaj, kt\u00f3re zosta\u0142o zniszczone jak Warszawa podczas II wojny \u015bwiatowej, o birma\u0144skiej Magdalence. Mo\u017ce Birma nie jest nam tak daleka, jak my\u015blimy?<\/b><\/p>\n

U\u017cy\u0142em takich, a nie innych por\u00f3wna\u0144 przede wszystkim dla polskiego czytelnika, by pokaza\u0107 mu pewne podobie\u0144stwa. To taka stylistyka, optyka, ale analogie faktycznie s\u0105, wyra\u017ane np. w kwestii kolonialnej. Paradoksalnie my mamy du\u017co wsp\u00f3lnego z narodami Azji Po\u0142udniowo-Wschodniej, poniewa\u017c, tak jak dla tych narod\u00f3w kolonializm by\u0142 nieszcz\u0119\u015bciem, tak my mieli\u015bmy zabory. Najlepiej to por\u00f3wna\u0107 z zaborem pruskim, bo przyni\u00f3s\u0142 post\u0119p ekonomiczny, ale za cen\u0119 wynarodowienia. Przyszed\u0142 obcy i zabra\u0142 pa\u0144stwo. Mo\u017cna m\u00f3wi\u0107, ile ci obcy zrobili dobrego i tak dalej, ale jest to dyskusja wt\u00f3rna. Dlatego bardzo cz\u0119sto por\u00f3wnuj\u0119 Brytyjczyk\u00f3w do zaborc\u00f3w, bo zaborcami byli. To jest bardzo wa\u017cne i pod tym wzgl\u0119dem empatia do Birma\u0144czyk\u00f3w powinna by\u0107 wyra\u017ana. Mamy pewn\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119 los\u00f3w.
\nDrugie wielkie podobie\u0144stwo zwi\u0105zane jest z transformacj\u0105 w Birmie. Jednak tu jestem ostro\u017cny, poniewa\u017c opisuj\u0105c zmiany w Birmie, nie chc\u0119 wej\u015b\u0107 w grz\u0105ski teren wojny polsko-polskiej. Nie chc\u0119, by kto\u015b uwa\u017ca\u0142, \u017ce m\u00f3wi\u0105c o Birmie, m\u00f3wi\u0119 o Polsce. A s\u0105 tacy, kt\u00f3rzy chcieliby mnie wrzuci\u0107 w takie ramy.<\/p>\n

Boom turystyczny na pewno dotknie tak\u017ce Polak\u00f3w. Jakby mia\u0142 Pan da\u0107 jedn\u0105 rad\u0119 rodakom ruszaj\u0105cym w stron\u0119 Birmy\u2026?<\/b><\/p>\n

Podstawowa rada to jecha\u0107 poza utart\u0105 czw\u00f3rk\u0119. Polecam przede wszystkim araka\u0144ski Mrauk U i po\u0142udnie Birmy. Pi\u0119kne miejsca i nie ma tam jeszcze tak wielu turyst\u00f3w. Na po\u0142udniu kraju szczeg\u00f3lnie polecam Mulmejn, gdzie zreszt\u0105 swoj\u0105 karier\u0119 jako policjant prowadzi\u0142 George Orwell. Tam te\u017c ta kariera si\u0119 zawali\u0142a, poniewa\u017c zastrzeli\u0142 s\u0142onia, kt\u00f3ry rozw\u015bcieczony demolowa\u0142 miasto i zabija\u0142 Birma\u0144czyk\u00f3w. Orwell go zastrzeli\u0142 i zosta\u0142 zdegradowany, poniewa\u017c ten s\u0142o\u0144 by\u0142 dla administracji kolonialnej znacznie cenniejszy ni\u017c Birma\u0144czycy. Prze\u0142o\u017ceni wys\u0142ali wi\u0119c przysz\u0142ego Orwella do miasta Katha, g\u0142\u0119bokiej dziury na p\u00f3\u0142nocy kraju. Tam napisa\u0142 on swoje pierwsze dzie\u0142o \u201eBirma\u0144skie dni\u201d. Tak wi\u0119c na zdarzeniu ze s\u0142oniem on sam straci\u0142, za to zyska\u0142a literatura.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

O problematyce birma\u0144skiej rozmawia\u0142em z Micha\u0142em Lubin\u0105 nied\u0142ugo po premierze jego ksi\u0105\u017cki Birma. Historia pa\u0144stw \u015bwiata w XX i XXI w. Micha\u0142 Lubina jest doktorem nauk spo\u0142ecznych Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego i ekspertem Centrum Studi\u00f3w Polska \u2013 Azja. Przemierzy\u0142 z plecakiem wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Azji, docieraj\u0105c l\u0105dem m.in. do Pakistanu, Bangladeszu, Turkmenistanu czy Timoru Wschodniego. W\u015br\u00f3d jego wielu … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1223,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[4,427,426],"tags":[154,82,145],"class_list":["post-1217","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-o-podrozowaniu","category-inne-podroze","category-wywiad","tag-etyka","tag-michal-lubina","tag-wywiad"],"yoast_head":"\nBirma. Mi\u0142o\u015b\u0107 od pierwszego wejrzenia. Wywiad z Micha\u0142em Lubin\u0105 - W\u0142\u00f3czykij - Roman Husarski<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2015\/01\/14\/birma-milosc-od-pierwszego-wejrzenia-wywiad-z-michalem-lubina\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Birma. Mi\u0142o\u015b\u0107 od pierwszego wejrzenia. Wywiad z Micha\u0142em Lubin\u0105 - W\u0142\u00f3czykij - Roman Husarski\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"O problematyce birma\u0144skiej rozmawia\u0142em z Micha\u0142em Lubin\u0105 nied\u0142ugo po premierze jego ksi\u0105\u017cki Birma. Historia pa\u0144stw \u015bwiata w XX i XXI w. Micha\u0142 Lubina jest doktorem nauk spo\u0142ecznych Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego i ekspertem Centrum Studi\u00f3w Polska \u2013 Azja. Przemierzy\u0142 z plecakiem wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Azji, docieraj\u0105c l\u0105dem m.in. do Pakistanu, Bangladeszu, Turkmenistanu czy Timoru Wschodniego. W\u015br\u00f3d jego wielu …\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2015\/01\/14\/birma-milosc-od-pierwszego-wejrzenia-wywiad-z-michalem-lubina\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"W\u0142\u00f3czykij - Roman Husarski\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/pages\/W%c5%82%c3%b3czykij\/282838631839707\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2015-01-14T09:50:33+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2022-03-20T14:32:16+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2015\/01\/197231_104837349601867_4978994_n.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"540\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"720\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Roman\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Roman\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"19 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/2015\\\/01\\\/14\\\/birma-milosc-od-pierwszego-wejrzenia-wywiad-z-michalem-lubina\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/2015\\\/01\\\/14\\\/birma-milosc-od-pierwszego-wejrzenia-wywiad-z-michalem-lubina\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Roman\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/5715e17c214052b93c6c53e27ea498e5\"},\"headline\":\"Birma. Mi\u0142o\u015b\u0107 od pierwszego wejrzenia. Wywiad z Micha\u0142em Lubin\u0105\",\"datePublished\":\"2015-01-14T09:50:33+00:00\",\"dateModified\":\"2022-03-20T14:32:16+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/2015\\\/01\\\/14\\\/birma-milosc-od-pierwszego-wejrzenia-wywiad-z-michalem-lubina\\\/\"},\"wordCount\":3818,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/2015\\\/01\\\/14\\\/birma-milosc-od-pierwszego-wejrzenia-wywiad-z-michalem-lubina\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/2\\\/2015\\\/01\\\/197231_104837349601867_4978994_n.jpg\",\"keywords\":[\"etyka\",\"Micha\u0142 Lubina\",\"wywiad\"],\"articleSection\":[\"...O PODR\u00d3\u017bOWANIU...\",\"Inne podr\u00f3\u017ce\",\"WYWIAD\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/2015\\\/01\\\/14\\\/birma-milosc-od-pierwszego-wejrzenia-wywiad-z-michalem-lubina\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/2015\\\/01\\\/14\\\/birma-milosc-od-pierwszego-wejrzenia-wywiad-z-michalem-lubina\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/2015\\\/01\\\/14\\\/birma-milosc-od-pierwszego-wejrzenia-wywiad-z-michalem-lubina\\\/\",\"name\":\"Birma. Mi\u0142o\u015b\u0107 od pierwszego wejrzenia. Wywiad z Micha\u0142em Lubin\u0105 - W\u0142\u00f3czykij - Roman Husarski\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/2015\\\/01\\\/14\\\/birma-milosc-od-pierwszego-wejrzenia-wywiad-z-michalem-lubina\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/2015\\\/01\\\/14\\\/birma-milosc-od-pierwszego-wejrzenia-wywiad-z-michalem-lubina\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/2\\\/2015\\\/01\\\/197231_104837349601867_4978994_n.jpg\",\"datePublished\":\"2015-01-14T09:50:33+00:00\",\"dateModified\":\"2022-03-20T14:32:16+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/5715e17c214052b93c6c53e27ea498e5\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/2015\\\/01\\\/14\\\/birma-milosc-od-pierwszego-wejrzenia-wywiad-z-michalem-lubina\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/2015\\\/01\\\/14\\\/birma-milosc-od-pierwszego-wejrzenia-wywiad-z-michalem-lubina\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/2015\\\/01\\\/14\\\/birma-milosc-od-pierwszego-wejrzenia-wywiad-z-michalem-lubina\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/2\\\/2015\\\/01\\\/197231_104837349601867_4978994_n.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/2\\\/2015\\\/01\\\/197231_104837349601867_4978994_n.jpg\",\"width\":540,\"height\":720},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/2015\\\/01\\\/14\\\/birma-milosc-od-pierwszego-wejrzenia-wywiad-z-michalem-lubina\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Birma. Mi\u0142o\u015b\u0107 od pierwszego wejrzenia. Wywiad z Micha\u0142em Lubin\u0105\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/\",\"name\":\"W\u0142\u00f3czykij - Roman Husarski\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/5715e17c214052b93c6c53e27ea498e5\",\"name\":\"Roman\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/a4ad12ebb0eef153209fb3604f0a54cb2d9993a45803e045e020a86a4527c70b?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/a4ad12ebb0eef153209fb3604f0a54cb2d9993a45803e045e020a86a4527c70b?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/a4ad12ebb0eef153209fb3604f0a54cb2d9993a45803e045e020a86a4527c70b?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Roman\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/author\\\/remus\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Birma. Mi\u0142o\u015b\u0107 od pierwszego wejrzenia. Wywiad z Micha\u0142em Lubin\u0105 - W\u0142\u00f3czykij - Roman Husarski","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2015\/01\/14\/birma-milosc-od-pierwszego-wejrzenia-wywiad-z-michalem-lubina\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Birma. Mi\u0142o\u015b\u0107 od pierwszego wejrzenia. Wywiad z Micha\u0142em Lubin\u0105 - W\u0142\u00f3czykij - Roman Husarski","og_description":"O problematyce birma\u0144skiej rozmawia\u0142em z Micha\u0142em Lubin\u0105 nied\u0142ugo po premierze jego ksi\u0105\u017cki Birma. Historia pa\u0144stw \u015bwiata w XX i XXI w. Micha\u0142 Lubina jest doktorem nauk spo\u0142ecznych Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego i ekspertem Centrum Studi\u00f3w Polska \u2013 Azja. Przemierzy\u0142 z plecakiem wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Azji, docieraj\u0105c l\u0105dem m.in. do Pakistanu, Bangladeszu, Turkmenistanu czy Timoru Wschodniego. W\u015br\u00f3d jego wielu …","og_url":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2015\/01\/14\/birma-milosc-od-pierwszego-wejrzenia-wywiad-z-michalem-lubina\/","og_site_name":"W\u0142\u00f3czykij - Roman Husarski","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/pages\/W%c5%82%c3%b3czykij\/282838631839707","article_published_time":"2015-01-14T09:50:33+00:00","article_modified_time":"2022-03-20T14:32:16+00:00","og_image":[{"width":540,"height":720,"url":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2015\/01\/197231_104837349601867_4978994_n.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Roman","twitter_misc":{"Napisane przez":"Roman","Szacowany czas czytania":"19 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2015\/01\/14\/birma-milosc-od-pierwszego-wejrzenia-wywiad-z-michalem-lubina\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2015\/01\/14\/birma-milosc-od-pierwszego-wejrzenia-wywiad-z-michalem-lubina\/"},"author":{"name":"Roman","@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/#\/schema\/person\/5715e17c214052b93c6c53e27ea498e5"},"headline":"Birma. Mi\u0142o\u015b\u0107 od pierwszego wejrzenia. Wywiad z Micha\u0142em Lubin\u0105","datePublished":"2015-01-14T09:50:33+00:00","dateModified":"2022-03-20T14:32:16+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2015\/01\/14\/birma-milosc-od-pierwszego-wejrzenia-wywiad-z-michalem-lubina\/"},"wordCount":3818,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2015\/01\/14\/birma-milosc-od-pierwszego-wejrzenia-wywiad-z-michalem-lubina\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2015\/01\/197231_104837349601867_4978994_n.jpg","keywords":["etyka","Micha\u0142 Lubina","wywiad"],"articleSection":["...O PODR\u00d3\u017bOWANIU...","Inne podr\u00f3\u017ce","WYWIAD"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2015\/01\/14\/birma-milosc-od-pierwszego-wejrzenia-wywiad-z-michalem-lubina\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2015\/01\/14\/birma-milosc-od-pierwszego-wejrzenia-wywiad-z-michalem-lubina\/","url":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2015\/01\/14\/birma-milosc-od-pierwszego-wejrzenia-wywiad-z-michalem-lubina\/","name":"Birma. Mi\u0142o\u015b\u0107 od pierwszego wejrzenia. Wywiad z Micha\u0142em Lubin\u0105 - W\u0142\u00f3czykij - Roman Husarski","isPartOf":{"@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2015\/01\/14\/birma-milosc-od-pierwszego-wejrzenia-wywiad-z-michalem-lubina\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2015\/01\/14\/birma-milosc-od-pierwszego-wejrzenia-wywiad-z-michalem-lubina\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2015\/01\/197231_104837349601867_4978994_n.jpg","datePublished":"2015-01-14T09:50:33+00:00","dateModified":"2022-03-20T14:32:16+00:00","author":{"@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/#\/schema\/person\/5715e17c214052b93c6c53e27ea498e5"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2015\/01\/14\/birma-milosc-od-pierwszego-wejrzenia-wywiad-z-michalem-lubina\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2015\/01\/14\/birma-milosc-od-pierwszego-wejrzenia-wywiad-z-michalem-lubina\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2015\/01\/14\/birma-milosc-od-pierwszego-wejrzenia-wywiad-z-michalem-lubina\/#primaryimage","url":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2015\/01\/197231_104837349601867_4978994_n.jpg","contentUrl":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2015\/01\/197231_104837349601867_4978994_n.jpg","width":540,"height":720},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2015\/01\/14\/birma-milosc-od-pierwszego-wejrzenia-wywiad-z-michalem-lubina\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Birma. Mi\u0142o\u015b\u0107 od pierwszego wejrzenia. Wywiad z Micha\u0142em Lubin\u0105"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/#website","url":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/","name":"W\u0142\u00f3czykij - Roman Husarski","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/#\/schema\/person\/5715e17c214052b93c6c53e27ea498e5","name":"Roman","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a4ad12ebb0eef153209fb3604f0a54cb2d9993a45803e045e020a86a4527c70b?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a4ad12ebb0eef153209fb3604f0a54cb2d9993a45803e045e020a86a4527c70b?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a4ad12ebb0eef153209fb3604f0a54cb2d9993a45803e045e020a86a4527c70b?s=96&d=mm&r=g","caption":"Roman"},"url":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/author\/remus\/"}]}},"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2015\/01\/197231_104837349601867_4978994_n.jpg","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1217","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1217"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1217\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3938,"href":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1217\/revisions\/3938"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1223"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1217"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1217"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1217"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}