{"id":1230,"date":"2015-01-22T21:06:09","date_gmt":"2015-01-22T20:06:09","guid":{"rendered":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/?p=1230"},"modified":"2022-03-20T15:31:58","modified_gmt":"2022-03-20T14:31:58","slug":"afganski-miszmasz-wizyta-w-starozytnym-balch","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2015\/01\/22\/afganski-miszmasz-wizyta-w-starozytnym-balch\/","title":{"rendered":"Afga\u0144ski miszmasz. Wizyta w staro\u017cytnym Balch"},"content":{"rendered":"
\"Balch<\/a>
Ulice Balch
Fot. R. Husarski<\/figcaption><\/figure>\n
<\/div>\n

Tu\u0142acz swe nogi wspar\u0142 na ka\u0142u\u017cy,
\nlecz jego wirch bez chmur jest w sercu.
\nGdyby nie by\u0142o marze\u0144 nad ziemi\u0105,
\nnie l\u015bni\u0142by w\u00f3wczas ksi\u0119\u017cyc w sercu.<\/em>
\nRumi [1]<\/strong><\/p>\n

– Nie jed\u017a do Balch, ju\u017c pr\u0119dzej do Samangan. Wsz\u0119dzie tylko nie do Balch. Dzi\u015b mieszkaj\u0105 tam g\u0142\u00f3wnie Pasztuni. Oni s\u0105 niebezpieczni. Kto ci\u0119 ochroni? \u2013 tymi s\u0142owami po\u017cegna\u0142 mnie na lotnisku pewien Niemiec, pracuj\u0105cy dla wojska w Mazar-i Szarif. Nie wiedzia\u0142, \u017ce mam du\u017co lepsz\u0105 protekcj\u0119 ni\u017c karabiny maszynowe \u2013 pasztu\u0144skich znajomych.<\/p>\n

Kontakt do Zameera dosta\u0142em jeszcze przed rozpocz\u0119ciem autostopowej wyprawy z Polski do Afganistanu. Jeszcze nie by\u0142em pewny, czy b\u0119dzie mi dane odwiedzi\u0107 ten kraj. Jednak po kilku mailach i rozmowie telefonicznej z Zameerem mia\u0142em przeczucie, \u017ce jest osob\u0105, z kt\u00f3r\u0105 warto si\u0119 spotka\u0107 [2]. I nie pomyli\u0142em si\u0119. Po kilku rozmowach i spacerach po centrum Mazar-i Szarif, zapyta\u0142em go o tym, co my\u015bli o potencjalnej wyprawie do Balch.<\/p>\n

– <\/em>Chcesz jecha\u0107 do Balch? Nie ma sprawy, b\u0119d\u0119 mia\u0142 \u015bwietny pretekst, by odwiedzi\u0107 wujka.<\/p>\n

Nast\u0119pnego dnia spotka\u0142em si\u0119 rano z Zameerem i jego dwoma przyjaci\u00f3\u0142mi.<\/p>\n

– <\/em>Dobrze, \u017ce si\u0119 przebra\u0142e\u015b, wygl\u0105dasz nawet jak Uzbek. \u2013 pochwali\u0142 m\u00f3j lokalny str\u00f3j i turban, pod kt\u00f3rym schowa\u0142em dredy, m\u0119\u017cczyzna, kt\u00f3ry przedstawi\u0142 si\u0119 jako Habibullah. Po czym doda\u0142.<\/p>\n

\u2013 Jak Uzbek, ale z daleka.<\/p>\n

\"Wi\u0119kszo\u015b\u0107<\/a>
Wi\u0119kszo\u015b\u0107 dzieci w Afganistanie, jak tylko nauczy si\u0119 chodzi\u0107, jest wysy\u0142ana do pracy.
Fot. Roman Husarski<\/figcaption><\/figure>\n

P\u00f3\u0142nocna cz\u0119\u015b\u0107 Afganistanu jest niezwykle zr\u00f3\u017cnicowana etnicznie. W Mazar-i Szarif mo\u017cna spotka\u0107 Tad\u017cyk\u00f3w, Uzbek\u00f3w, Pasztun\u00f3w, Turkmen\u00f3w, Hazar\u00f3w i wiele innych mniejszo\u015bci etnicznych. W przeciwie\u0144stwie do bardziej monoetnicznych miast Mazar-i Szarif daje wi\u0119kszy komfort podr\u00f3\u017cnikom, kt\u00f3rzy nie chc\u0105 zwraca\u0107 na siebie zbytniej uwagi. Jednak\u017ce moje z\u0142udzenia o doskona\u0142ym kamufla\u017cu rozwia\u0142 drugi znajomy mojego przewodnika.<\/p>\n

– <\/em>Mo\u017ce i wygl\u0105dasz jak Uzbek\u2026 Ale z bardzo daleka.<\/p>\n

Do Balch je\u017cd\u017c\u0105 regularnie savaris<\/em> \u2013 czyli og\u00f3lnodost\u0119pny rodzaj taks\u00f3wek o sta\u0142ych trasach, do kt\u00f3rych w ka\u017cdej chwili mo\u017cna si\u0119 dosi\u0105\u015b\u0107 b\u0105d\u017a wysi\u0105\u015b\u0107. W Afganistanie nie ma zbyt wielu pojazd\u00f3w, a na niekt\u00f3rych trasach autostop jest jedyn\u0105 szans\u0105 na przemieszczanie si\u0119.<\/p>\n

Gdy wsiadali\u015bmy do rozklekotanego samochodu, poproszono mnie, bym nie odzywa\u0142 si\u0119 podczas podr\u00f3\u017cy. Cho\u0107 okolice Mazar-i Szarif s\u0105 najbezpieczniejszymi w Afganistanie (mo\u017ce poza Korytarzem Wacha\u0144skim) to nigdy nie wiadomo, kto jest wsp\u00f3\u0142pasa\u017cerem. Obcokrajowcy to dla porywaczy chodz\u0105cy worek z\u0142ota.<\/p>\n

Do staro\u017cytnego miasta jedzie si\u0119 zaledwie p\u00f3\u0142 godziny. Po drodze mija si\u0119 pola i ma\u0142e targowiska. W Afganistanie handel wydawa\u0142 mi si\u0119 wszechobecny, tak\u017ce nie zdziwi\u0142em si\u0119, gdy zatrzymali\u015bmy si\u0119 na ma\u0142ych rozstajach przy kilku stoiskach z warzywami. Ma\u0142o dyskretne poci\u0105gni\u0119cie za rami\u0119 wyci\u0105gn\u0119\u0142o mnie z samochodu. Poza wspomnianymi kupcami i kilkoma blaszano-glinianymi chatami nic tu nie by\u0142o.<\/p>\n

\"Fot.<\/a>
Balch jest do dzi\u015b centrum wielu pielgrzymek.
Fot. Roman Husarski<\/figcaption><\/figure>\n

– <\/em>Witamy w staro\u017cytnym Balch \u2013 oznajmi\u0142 mi Zameer.<\/p>\n

Dzi\u015b to miasto, w\u0142a\u015bciwie miasteczko, jest zaledwie cieniem swojej pot\u0119gi z przesz\u0142o\u015bci. Balch jest najstarszym miastem Afganistanu. Pocz\u0105tki osadnictwa w tym miejscu si\u0119gaj\u0105 2000 lat p.n.e., kiedy to miasto zosta\u0142o za\u0142o\u017cone przez w\u0119druj\u0105ce plemiona indoira\u0144skiego pochodzenia. Miasto dynamicznie si\u0119 rozwija\u0142o, staj\u0105c si\u0119 szybko centrum kultury Azji Centralnej. W dniach swojej \u015bwietno\u015bci Balch by\u0142 jednym z najwi\u0119kszych miast na \u015bwiecie \u2013 wi\u0119kszym od Rzymu, Pary\u017ca czy nawet Pekinu i Delhi. Ogl\u0105daj\u0105c pozosta\u0142o\u015bci wielkiego muru, kt\u00f3ry rozci\u0105ga si\u0119 daleko poza dzisiejsze zabudowania, wida\u0107 jak bardzo to miejsce podupad\u0142o. Proces rozpadu Balch mo\u017cna rozci\u0105gn\u0105\u0107 na stulecia.<\/p>\n

W VI w. p.n.e. Baktria, bo tak w tamtych czasach nazywany by\u0142 region dzisiejszego Balchu, jak i samo miasto, zosta\u0142a wcielona do Imperium Perskiego przez Cyrusa II Wielkiego jako satrapia. Ju\u017c w pierwszych wiekach przed nasz\u0105 er\u0105 miasto osi\u0105gn\u0119\u0142o s\u0142aw\u0119 i bogactwo, kt\u00f3re sprawi\u0142o, \u017ce \u015bci\u0105gn\u0119\u0142o na siebie wzrok nie tylko kupc\u00f3w i my\u015blicieli, ale i zdobywc\u00f3w \u2013 po latach rz\u0105d\u00f3w perskiej dynastii Achemenid\u00f3w w IV w. p.n.e. miasto zosta\u0142o podbite przez Aleksandra Macedo\u0144skiego.<\/p>\n

Pami\u0119tam, jak zapyta\u0142em o s\u0142ynnego wodza mojego znajomego z Heratu, na co us\u0142ysza\u0142em gniewn\u0105 odpowied\u017a: \u2013 Aleksander Wielki? Chyba Aleksander Barbarzy\u0144ca.<\/p>\n

Wojska Aleksandra pl\u0105drowa\u0142y staro\u017cytn\u0105 Persj\u0119, Baktria by\u0142a ostatni\u0105 prowincj\u0105, w kt\u00f3rej schroni\u0142 si\u0119 wycofuj\u0105cy si\u0119 Kr\u00f3l Dariusz. Cho\u0107 Balchu nie spotka\u0142 tak straszny los, jak Persepolis, to zniszczeniu uleg\u0142y biblioteki, a w nich m.in. s\u0142ynne awesty<\/em> (spisane w dialekcie wschodnioira\u0144skim teksty religijne), kt\u00f3re wed\u0142ug legendy mia\u0142y by\u0107 zapisane z\u0142otem na wo\u0142owych sk\u00f3rach. Pono\u0107 a\u017c dwie\u015bcie tysi\u0119cy takich prac uleg\u0142o zniszczeniu.<\/p>\n

Ponadto Macedo\u0144czycy pogardzali ludno\u015bci\u0105 Baktrii. Nie do zaakceptowania by\u0142y dla nich rytua\u0142y pogrzebowe mieszka\u0144c\u00f3w Balchu. W tamtych czasach zaratusztrianie zostawiali martwe cia\u0142a w Wie\u017cy Milczenia (Dakhma), by mog\u0142y zosta\u0107 zjedzone przez ptaki [3]. Do miejsc poch\u00f3wku dostawa\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c psy (\u015bwi\u0119te zwierz\u0119 zaratusztrian), kt\u00f3re roznosi\u0142y ko\u015bci po ca\u0142ym mie\u015bcie, co wzbudza\u0142o wielki niesmak u przyjezdnych zdobywc\u00f3w.<\/p>\n

Nie wszystkie jednak skojarzenia z Aleksandrem s\u0105 dla Afga\u0144czyk\u00f3w negatywne. Macedo\u0144czyk umocni\u0142 swoj\u0105 w\u0142adz\u0119, pojmuj\u0105c za \u017con\u0119 c\u00f3rk\u0119 cz\u0142owieka, kt\u00f3rego ustanowi\u0142 nowym w\u0142adc\u0105 Baktrii. Imi\u0119 wybranki: Roksana \u2013 do dzi\u015b jest jednym z najpopularniejszych w Afganistanie.<\/p>\n

\"Pozosta\u0142o\u015bci<\/a>
Pozosta\u0142o\u015bci po wielkim murze.
Fot. Roman Husarski<\/figcaption><\/figure>\n

Baktria szybko podnios\u0142a si\u0119 po podboju. Rozwijaj\u0105cy si\u0119 handel sprzyja\u0142 rozwojowi miasta. Znane s\u0105 opisy metropolii zachwyconych arabskich kupc\u00f3w z II w.p.n.e., w kt\u00f3rych \u00f3wczesny Balch opisywany jest jako \u201eMacierz miast\u201d. A by\u0142o czym handlowa\u0107: tekstylia, ceramika, wino, korale, naczynia srebrne i z\u0142ote, ko\u015b\u0107 s\u0142oniowa\u2026 Przez Balch, kt\u00f3ry znajdowa\u0142 si\u0119 na trasie Jedwabnego Szlaku, w\u0119drowali kupcy z najr\u00f3\u017cniejszych stron \u015bwiata, od Rzymu po Indie i Chiny.<\/p>\n

W pierwszych latach naszej ery terytorium Baktrii znalaz\u0142o si\u0119 pod panowaniem Kuszan\u00f3w. To okres rozkwitu buddyzmu. Balch zas\u0142yn\u0105\u0142 w ca\u0142ej Azji z powodu swoich szk\u00f3\u0142, w kt\u00f3rych g\u0142oszono nauki Buddy. Na pocz\u0105tku VII wieku w okolicznych klasztorach Balchu mia\u0142o mieszka\u0107 a\u017c trzydzie\u015bci tysi\u0119cy mnich\u00f3w. Sytuacj\u0119 zmieni\u0142 najazd Arab\u00f3w w VII wieku. Pomimo \u017ce od tamtej pory miasto jeszcze kilkakrotnie zmieni\u0142o swoich w\u0142adc\u00f3w, to wci\u0105\u017c si\u0119 rozwija\u0142o. Za czas\u00f3w Gaznawid\u00f3w w XI w. budowano pa\u0142ace i marmurowe domy \u2013 dopiero najazd Mongo\u0142\u00f3w w 1220 roku zada\u0142o mu decyduj\u0105cy cios. Starszyzna Balchu podda\u0142a si\u0119 i zaoferowa\u0142a dary D\u017cyngis-chanowi, ten jednak spl\u0105drowa\u0142 miasto, morduj\u0105c wszystkich bez wyj\u0105tku. Pomimo tak strasznych zniszcze\u0144 Marco Polo, kt\u00f3ry odwiedzi\u0142 to miejsce kilkadziesi\u0105t lat p\u00f3\u017aniej, opisywa\u0142: Balch jest wielkim i \u015bwietnym miastem. Ongi\u015b by\u0142o jeszcze wspanialsze i wi\u0119ksze<\/em>. Wspomina jednak o niepokojach i anarchii w okolicy, a nawet o obecno\u015bci grasuj\u0105cych lw\u00f3w.<\/p>\n

Po naje\u017adzie Mongo\u0142\u00f3w Balch nigdy ju\u017c nie odzyska\u0142o dawnej \u015bwietno\u015bci i wkr\u00f3tce straci\u0142o swoj\u0105 pozycj\u0119 w regionie na rzecz Mazar-i Szarif, kt\u00f3re od XII wieku rozkwita\u0142o, jako g\u0142\u00f3wny cel muzu\u0142ma\u0144skich pielgrzym\u00f3w w regionie, udaj\u0105cych si\u0119 na gr\u00f3b zi\u0119cia Mahometa \u2013 Alego [4].<\/p>\n

Wbrew pozorom, talibowie nie zniszczyli wszystkich pozosta\u0142o\u015bci po kr\u00f3lestwach buddyjskich. Wci\u0105\u017c na terenie Afganistanu znajduje si\u0119 mn\u00f3stwo zabytk\u00f3w i z pewno\u015bci\u0105 wiele czeka na odkrycie. Niestety dok\u0142adniejsze badania archeologiczne z powodu braku bezpiecze\u0144stwa nie s\u0105 dzi\u015b mo\u017cliwe. Ogl\u0105daj\u0105c pi\u0119tnastometrowy kopiec w Balch, na kt\u00f3rego szczycie znajduj\u0105 si\u0119 pozosta\u0142o\u015bci buddyjskiej stupy [5], zastanawiam si\u0119 nad r\u00f3\u017cnorodno\u015bci\u0105 wpisan\u0105 w histori\u0119 Afganistanu. To w Baktrii mia\u0142 \u017cy\u0107 i tworzy\u0107 s\u0142ynny Zaratusztra, za\u0142o\u017cyciel jednej z najstarszych monoteistycznych religii \u015bwiata. Tutaj znajdowa\u0142a si\u0119 gigantyczna \u015bwi\u0105tynia ognia, gdzie wok\u00f3\u0142 centralnego paleniska znajdowa\u0142o si\u0119 trzysta sze\u015b\u0107dziesi\u0105t sal dla kap\u0142an\u00f3w. Ka\u017cdy z nich mia\u0142 przypisany sw\u00f3j dzie\u0144 w roku, w kt\u00f3rym mia\u0142 pe\u0142ni\u0107 pos\u0142ug\u0119 przy podtrzymywaniu wiecznego p\u0142omienia.<\/p>\n

– Z Zaratusztr\u0105 jest pewien problem \u2013 informuje mnie Zameer.
\n– A czemu\u017c to?
\n\u2013 Wed\u0142ug legendy Zaratusztra rozp\u0142yn\u0105\u0142 si\u0119 w jeziorze w pobli\u017cu Balchu i narodzi si\u0119 ponownie po tym, jak wyk\u0105pie si\u0119 w nim dziewica. Tyle \u017ce dzi\u015b tu w pobli\u017cu nie znajduje si\u0119 \u017cadne jezioro.<\/p>\n

\"Fot.<\/a>
Zielony meczet w remoncie. Ufundowany zosta\u0142 w XiV wieku, najprawdopodobniej przez s\u0142ynn\u0105 kr\u00f3lowe Goharshad.
Fot. Roman Husarski<\/figcaption><\/figure>\n

R\u00f3wnie\u017c w Balchu znajduj\u0105 si\u0119 pozosta\u0142o\u015bci po najstarszym meczecie w Afganistanie z IX wieku. Islam nie mia\u0142 tu jednorodnego oblicza. Przez wieki wyj\u0105tkow\u0105 pozycj\u0105 cieszy\u0142 si\u0119 sufizm \u2013 islamska mistyka. To tu cz\u0119\u015b\u0107 swojego \u017cycia sp\u0119dzi\u0142 Rumi, wielki poeta i za\u0142o\u017cyciel bractwa wiruj\u0105cych derwiszy. W Balch znajduje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c gr\u00f3b najwi\u0119kszej perskiej poetki Rabii Balchi. Wed\u0142ug historii zosta\u0142a zag\u0142odzona przez swojego brata, kt\u00f3ry nie potrafi\u0142 zgodzi\u0107 si\u0119 na jej mi\u0142o\u015b\u0107 do tureckiego niewolnika. Na \u015bcianach \u0142a\u017ani, do kt\u00f3rej zosta\u0142a wtr\u0105cona, w\u0142asn\u0105 krwi\u0105 napisa\u0142a sw\u00f3j ostatni, uwa\u017cany za najpi\u0119kniejszy, wiersz [6]. To jednak nie koniec tej tragicznej historii, turecki niewolnik zem\u015bci\u0142 si\u0119, zabijaj\u0105c zazdrosnego brata, po czym pope\u0142ni\u0142 samob\u00f3jstwo. Zameer twierdzi, \u017ce niewiele lokalnych historii mi\u0142osnych ko\u0144czy si\u0119 szcz\u0119\u015bliwie. Talibowie zamykali grobowce r\u00f3\u017cnych legendarnych os\u00f3b, w obawie przed ba\u0142wochwalczym w ich mniemaniu oddawaniu czci \u015bwi\u0119tym. Dzi\u015b jednak na gr\u00f3b poetki przychodz\u0105 m\u0142odzi ch\u0142opcy i dziewcz\u0119ta, by modli\u0107 si\u0119 o szcz\u0119\u015bcie w mi\u0142o\u015bci.<\/p>\n

Wok\u00f3\u0142 grobowca i w parku przy pi\u0119knym Zielonym Meczecie mo\u017cna te\u017c spotka\u0107 malang\u00f3w. To ludowi sufi, w\u0119drowni pielgrzymi, ho\u0142duj\u0105cy ascetycznemu trybowi \u017cycia (co wida\u0107 na pierwszy rzut oka). Jeden wygl\u0105da na prawdziwego indywidualist\u0119 z pomalowan\u0105 na czerwono brod\u0105 i wielkim kijem obwieszonym \u015bwiecide\u0142kami. Zapyta\u0142em, czy m\u00f3g\u0142bym mu zrobi\u0107 zdj\u0119cie, ale ten zdecydowanie odm\u00f3wi\u0142.<\/p>\n

– Nigdy nie mo\u017cesz by\u0107 pewny czy masz do czynienia ze \u015bwi\u0119tym m\u0119\u017cem, czy z cz\u0142owiekiem uzale\u017cnionym od opium. \u2013 skomentowa\u0142 Zameer, po czy doda\u0142: \u2013 A mo\u017ce z jednym i drugim naraz.<\/p>\n

\"IMG_5857\"<\/a>
Ma\u0142a wie\u017ca stra\u017cnicza na murze.
Fot. Roman Husarski<\/figcaption><\/figure>\n

Balch jednak w przeciwie\u0144stwie do reszty Afganistanu s\u0142ynie z innej u\u017cywki. Przekona\u0142em si\u0119 o tym odpoczywaj\u0105c po obiedzie w domu wujka Zameera, kiedy to gospodarz zaskoczy\u0142 mnie wyjmuj\u0105c spod massud\u00f3wki (czapka nazywana tak od ulubionego nakrycia g\u0142owy s\u0142ynnego tad\u017cyckiego bojownika Ahmada Szaha Masuda) sporej wielko\u015bci pakunek, po czym skr\u0119ci\u0142 sobie wielkiego jointa. Dom wuja kry\u0142 te\u017c za swoimi murami ma\u0142y basen. Mo\u017cliwo\u015b\u0107 k\u0105pieli po zwiedzaniu w upale by\u0142a zbawienna.<\/p>\n

– I co, Pasztuni nie tacy straszni? \u2013 \u015bmiali si\u0119 moi znajomi.<\/p>\n

Wracaj\u0105c pod wiecz\u00f3r do Mazaru (i to jeszcze stopem [7], bo kierowca savaris nas wyrzuci\u0142 z nie do ko\u0144ca mi znanych powod\u00f3w) Zameer opowiada\u0142 mi o Balchu.<\/p>\n

– <\/em>Widzisz, my tu si\u0119 cieszymy, \u017ce dzi\u015b to Mazar jest stolic\u0105 regionu, a nie Balch. Urbanizacja mog\u0142aby \u017ale wp\u0142yn\u0105\u0107 na te wspania\u0142e zabytki. Nie da\u0142oby si\u0119 tu tak odpocz\u0105\u0107, jak teraz. To w przysz\u0142o\u015bci b\u0119dzie wspania\u0142e miejsce turystyczne \u2013 zawiesi\u0142 g\u0142os, gdy ko\u0142o nas przejecha\u0142 wojskowy jeep, po czym doda\u0142: \u2013 W przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n

\"Fot.<\/a>
Motoryksza wykorzystywana jest te\u017c jako taks\u00f3wka.
Fot. Roman Husarski<\/figcaption><\/figure>\n

 <\/p>\n

* * * * *<\/p>\n

[1] Przedwojenne t\u0142umaczenie Tadeusza Mici\u0144skiego. Dost\u0119pne online: http:\/\/sufizm.republika.pl\/wiersze1.html <\/a><\/p>\n

[2] Po tym, jak przeczyta\u0142em, \u017ce w Afganistanie talibowie u\u017cywaj\u0105 Facebooka i portal couchsurfing, by porywa\u0107 obcokrajowc\u00f3w, podwoi\u0142em moj\u0105 czujno\u015b\u0107 i szuka\u0142em os\u00f3b, z polecenia.<\/p>\n

[3] Dzi\u015b w Iranie ten rodzaj poch\u00f3wku jest zakazany, zamiast tego zaratusztranie praktykuj\u0105 palenie cia\u0142. Wie\u017ce Milczenia s\u0105 za to wci\u0105\u017c u\u017cywane w Indiach.<\/p>\n

[4] Miejsce poch\u00f3wku Alego wzbudza kontrowersje. Mauzoleum w Mazar-i Szarfi zosta\u0142o zbudowane na podstawie snu lokalnego mu\u0142\u0142y, w kt\u00f3rym objawi\u0142 mu si\u0119 Prorok Ali i oznajmi\u0142, \u017ce jego cia\u0142o po \u015bmierci zosta\u0142o wykradzione. Po czym wskaza\u0142 mulle, miejsce swojego prawdziwego poch\u00f3wku. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 muzu\u0142man\u00f3w za ostatnie miejsce spoczynku Alego przyjmuje miasto An-Nad\u017caf w dzisiejszym Iraku.<\/p>\n

[5] W Balchu znajduj\u0105 si\u0119 dwa takie kopce. Stupy, kt\u00f3re si\u0119 na nich znajdowa\u0142y, mia\u0142y zawiera\u0107 szcz\u0105tki s\u0142ynnych buddyjskich mnich\u00f3w: Trapusa i Bahalika.<\/p>\n

[6] Jej ostatni wiersz mo\u017cna przeczyta\u0107 online: http:\/\/archive.worldhistoria.com\/topic14222.html<\/a><\/p>\n

[7] Autostop, nawet \u0142api\u0105c w trzy osoby, okaza\u0142 si\u0119 bez problemowy. Kierowca nawet nie zapyta\u0142 o pieni\u0105dze. By\u0107 mo\u017ce mia\u0142o to co\u015b wsp\u00f3lnego z pasztunwali (kodeksem honorowym Pasztun\u00f3w).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tu\u0142acz swe nogi wspar\u0142 na ka\u0142u\u017cy, lecz jego wirch bez chmur jest w sercu. Gdyby nie by\u0142o marze\u0144 nad ziemi\u0105, nie l\u015bni\u0142by w\u00f3wczas ksi\u0119\u017cyc w sercu. Rumi [1] – Nie jed\u017a do Balch, ju\u017c pr\u0119dzej do Samangan. Wsz\u0119dzie tylko nie do Balch. Dzi\u015b mieszkaj\u0105 tam g\u0142\u00f3wnie Pasztuni. Oni s\u0105 niebezpieczni. Kto ci\u0119 ochroni? \u2013 tymi … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1233,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[2,4,427],"tags":[428,169,170,171,172],"class_list":["post-1230","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-autostop-3","category-o-podrozowaniu","category-inne-podroze","tag-afganistan","tag-balch","tag-pasztuni","tag-reportaz","tag-talibowie"],"yoast_head":"\nAfga\u0144ski miszmasz. Wizyta w staro\u017cytnym Balch - W\u0142\u00f3czykij - Roman Husarski<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2015\/01\/22\/afganski-miszmasz-wizyta-w-starozytnym-balch\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Afga\u0144ski miszmasz. Wizyta w staro\u017cytnym Balch - W\u0142\u00f3czykij - Roman Husarski\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Tu\u0142acz swe nogi wspar\u0142 na ka\u0142u\u017cy, lecz jego wirch bez chmur jest w sercu. Gdyby nie by\u0142o marze\u0144 nad ziemi\u0105, nie l\u015bni\u0142by w\u00f3wczas ksi\u0119\u017cyc w sercu. Rumi [1] – Nie jed\u017a do Balch, ju\u017c pr\u0119dzej do Samangan. Wsz\u0119dzie tylko nie do Balch. Dzi\u015b mieszkaj\u0105 tam g\u0142\u00f3wnie Pasztuni. Oni s\u0105 niebezpieczni. Kto ci\u0119 ochroni? \u2013 tymi …\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2015\/01\/22\/afganski-miszmasz-wizyta-w-starozytnym-balch\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"W\u0142\u00f3czykij - Roman Husarski\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/pages\/W%c5%82%c3%b3czykij\/282838631839707\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2015-01-22T20:06:09+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2022-03-20T14:31:58+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2015\/01\/IMG_5773.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1181\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"787\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Roman\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Roman\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"11 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/2015\\\/01\\\/22\\\/afganski-miszmasz-wizyta-w-starozytnym-balch\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/2015\\\/01\\\/22\\\/afganski-miszmasz-wizyta-w-starozytnym-balch\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Roman\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/5715e17c214052b93c6c53e27ea498e5\"},\"headline\":\"Afga\u0144ski miszmasz. Wizyta w staro\u017cytnym Balch\",\"datePublished\":\"2015-01-22T20:06:09+00:00\",\"dateModified\":\"2022-03-20T14:31:58+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/2015\\\/01\\\/22\\\/afganski-miszmasz-wizyta-w-starozytnym-balch\\\/\"},\"wordCount\":2279,\"commentCount\":3,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/2015\\\/01\\\/22\\\/afganski-miszmasz-wizyta-w-starozytnym-balch\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/2\\\/2015\\\/01\\\/IMG_5773.jpg\",\"keywords\":[\"Afganistan\",\"Balch\",\"Pasztuni\",\"reporta\u017c\",\"talibowie\"],\"articleSection\":[\"...AUTOSTOP...\",\"...O PODR\u00d3\u017bOWANIU...\",\"Inne podr\u00f3\u017ce\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/2015\\\/01\\\/22\\\/afganski-miszmasz-wizyta-w-starozytnym-balch\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/2015\\\/01\\\/22\\\/afganski-miszmasz-wizyta-w-starozytnym-balch\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/2015\\\/01\\\/22\\\/afganski-miszmasz-wizyta-w-starozytnym-balch\\\/\",\"name\":\"Afga\u0144ski miszmasz. Wizyta w staro\u017cytnym Balch - W\u0142\u00f3czykij - Roman Husarski\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/2015\\\/01\\\/22\\\/afganski-miszmasz-wizyta-w-starozytnym-balch\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/2015\\\/01\\\/22\\\/afganski-miszmasz-wizyta-w-starozytnym-balch\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/2\\\/2015\\\/01\\\/IMG_5773.jpg\",\"datePublished\":\"2015-01-22T20:06:09+00:00\",\"dateModified\":\"2022-03-20T14:31:58+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/5715e17c214052b93c6c53e27ea498e5\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/2015\\\/01\\\/22\\\/afganski-miszmasz-wizyta-w-starozytnym-balch\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/2015\\\/01\\\/22\\\/afganski-miszmasz-wizyta-w-starozytnym-balch\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/2015\\\/01\\\/22\\\/afganski-miszmasz-wizyta-w-starozytnym-balch\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/2\\\/2015\\\/01\\\/IMG_5773.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/2\\\/2015\\\/01\\\/IMG_5773.jpg\",\"width\":1181,\"height\":787,\"caption\":\"Wi\u0119kszo\u015b\u0107 dzieci w Afganistanie, jak tylko nauczy si\u0119 chodzi\u0107, jest wysy\u0142ana do pracy. Fot. Roman Husarski\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/2015\\\/01\\\/22\\\/afganski-miszmasz-wizyta-w-starozytnym-balch\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Afga\u0144ski miszmasz. Wizyta w staro\u017cytnym Balch\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/\",\"name\":\"W\u0142\u00f3czykij - Roman Husarski\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/5715e17c214052b93c6c53e27ea498e5\",\"name\":\"Roman\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/a4ad12ebb0eef153209fb3604f0a54cb2d9993a45803e045e020a86a4527c70b?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/a4ad12ebb0eef153209fb3604f0a54cb2d9993a45803e045e020a86a4527c70b?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/a4ad12ebb0eef153209fb3604f0a54cb2d9993a45803e045e020a86a4527c70b?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Roman\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/author\\\/remus\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Afga\u0144ski miszmasz. Wizyta w staro\u017cytnym Balch - W\u0142\u00f3czykij - Roman Husarski","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2015\/01\/22\/afganski-miszmasz-wizyta-w-starozytnym-balch\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Afga\u0144ski miszmasz. Wizyta w staro\u017cytnym Balch - W\u0142\u00f3czykij - Roman Husarski","og_description":"Tu\u0142acz swe nogi wspar\u0142 na ka\u0142u\u017cy, lecz jego wirch bez chmur jest w sercu. Gdyby nie by\u0142o marze\u0144 nad ziemi\u0105, nie l\u015bni\u0142by w\u00f3wczas ksi\u0119\u017cyc w sercu. Rumi [1] – Nie jed\u017a do Balch, ju\u017c pr\u0119dzej do Samangan. Wsz\u0119dzie tylko nie do Balch. Dzi\u015b mieszkaj\u0105 tam g\u0142\u00f3wnie Pasztuni. Oni s\u0105 niebezpieczni. Kto ci\u0119 ochroni? \u2013 tymi …","og_url":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2015\/01\/22\/afganski-miszmasz-wizyta-w-starozytnym-balch\/","og_site_name":"W\u0142\u00f3czykij - Roman Husarski","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/pages\/W%c5%82%c3%b3czykij\/282838631839707","article_published_time":"2015-01-22T20:06:09+00:00","article_modified_time":"2022-03-20T14:31:58+00:00","og_image":[{"width":1181,"height":787,"url":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2015\/01\/IMG_5773.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Roman","twitter_misc":{"Napisane przez":"Roman","Szacowany czas czytania":"11 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2015\/01\/22\/afganski-miszmasz-wizyta-w-starozytnym-balch\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2015\/01\/22\/afganski-miszmasz-wizyta-w-starozytnym-balch\/"},"author":{"name":"Roman","@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/#\/schema\/person\/5715e17c214052b93c6c53e27ea498e5"},"headline":"Afga\u0144ski miszmasz. Wizyta w staro\u017cytnym Balch","datePublished":"2015-01-22T20:06:09+00:00","dateModified":"2022-03-20T14:31:58+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2015\/01\/22\/afganski-miszmasz-wizyta-w-starozytnym-balch\/"},"wordCount":2279,"commentCount":3,"image":{"@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2015\/01\/22\/afganski-miszmasz-wizyta-w-starozytnym-balch\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2015\/01\/IMG_5773.jpg","keywords":["Afganistan","Balch","Pasztuni","reporta\u017c","talibowie"],"articleSection":["...AUTOSTOP...","...O PODR\u00d3\u017bOWANIU...","Inne podr\u00f3\u017ce"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2015\/01\/22\/afganski-miszmasz-wizyta-w-starozytnym-balch\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2015\/01\/22\/afganski-miszmasz-wizyta-w-starozytnym-balch\/","url":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2015\/01\/22\/afganski-miszmasz-wizyta-w-starozytnym-balch\/","name":"Afga\u0144ski miszmasz. Wizyta w staro\u017cytnym Balch - W\u0142\u00f3czykij - Roman Husarski","isPartOf":{"@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2015\/01\/22\/afganski-miszmasz-wizyta-w-starozytnym-balch\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2015\/01\/22\/afganski-miszmasz-wizyta-w-starozytnym-balch\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2015\/01\/IMG_5773.jpg","datePublished":"2015-01-22T20:06:09+00:00","dateModified":"2022-03-20T14:31:58+00:00","author":{"@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/#\/schema\/person\/5715e17c214052b93c6c53e27ea498e5"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2015\/01\/22\/afganski-miszmasz-wizyta-w-starozytnym-balch\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2015\/01\/22\/afganski-miszmasz-wizyta-w-starozytnym-balch\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2015\/01\/22\/afganski-miszmasz-wizyta-w-starozytnym-balch\/#primaryimage","url":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2015\/01\/IMG_5773.jpg","contentUrl":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2015\/01\/IMG_5773.jpg","width":1181,"height":787,"caption":"Wi\u0119kszo\u015b\u0107 dzieci w Afganistanie, jak tylko nauczy si\u0119 chodzi\u0107, jest wysy\u0142ana do pracy. Fot. Roman Husarski"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2015\/01\/22\/afganski-miszmasz-wizyta-w-starozytnym-balch\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Afga\u0144ski miszmasz. Wizyta w staro\u017cytnym Balch"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/#website","url":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/","name":"W\u0142\u00f3czykij - Roman Husarski","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/#\/schema\/person\/5715e17c214052b93c6c53e27ea498e5","name":"Roman","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a4ad12ebb0eef153209fb3604f0a54cb2d9993a45803e045e020a86a4527c70b?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a4ad12ebb0eef153209fb3604f0a54cb2d9993a45803e045e020a86a4527c70b?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a4ad12ebb0eef153209fb3604f0a54cb2d9993a45803e045e020a86a4527c70b?s=96&d=mm&r=g","caption":"Roman"},"url":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/author\/remus\/"}]}},"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2015\/01\/IMG_5773.jpg","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1230","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1230"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1230\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3941,"href":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1230\/revisions\/3941"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1233"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1230"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1230"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1230"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}