{"id":2404,"date":"2017-11-17T23:26:10","date_gmt":"2017-11-17T22:26:10","guid":{"rendered":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/?p=2404"},"modified":"2022-03-20T16:10:26","modified_gmt":"2022-03-20T15:10:26","slug":"o-chinskiej-dzikiej-kuchni-z-lukaszem-luczajem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2017\/11\/17\/o-chinskiej-dzikiej-kuchni-z-lukaszem-luczajem\/","title":{"rendered":"O chi\u0144skiej dzikiej kuchni z \u0141ukaszem \u0141uczajem"},"content":{"rendered":"

\u0141ukasz \u0141uczaj jest biologiem, etnobotanikiem i ekologiem, profesorem Uniwersytetu Rzeszowskiego. Od lat dokumentuje tradycje u\u017cywania dziko rosn\u0105cych ro\u015blin pokarmowych w r\u00f3\u017cnych krajach Europy i Azji, prowadz\u0105c badania w tradycyjnych spo\u0142eczno\u015bciach wiejskich, np. w Chinach, Gruzji czy Chorwacji. Jeden z czo\u0142owych badaczy dzikich ro\u015blin jadalnych na \u015bwiecie, autor wielu artyku\u0142\u00f3w naukowych i ksi\u0105\u017cek popularnonaukowych m.in. Dzika kuchnia<\/em>, W dzik\u0105 stron\u0119<\/em> czy Podr\u0119cznik robako\u017cercy<\/em>. Jest te\u017c redaktorem tomu Ro\u015bliny w wierzeniach i zwyczajach ludowych<\/em>. Mieszka ko\u0142o Krosna, na pograniczu dw\u00f3ch wsi: Pietruszej Woli i Rzepnika, Podg\u00f3rzu Dynowskim, gdzie kilka razy w roku organizuje warsztaty dot. dzikich ro\u015blin, grzyb\u00f3w i survivalu. Swoje obserwacje dokumentuje na blogu lukaszluczaj.pl<\/a> i na kanale youtube<\/a>. \u00a0<\/strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n

\"\"
Z archiwum \u0141ukasza \u0141uczaja.<\/figcaption><\/figure>\n

Co pojawi\u0142o si\u0119 u Ciebie najpierw dzika kuchnia czy Chiny?<\/strong><\/p>\n

Chiny. Ju\u017c w wieku trzech lat. Intrygowa\u0142 mnie np. sam napis \u201eMade In China\u201d. Od najm\u0142odszych lat marzy\u0142em, by nauczy\u0107 si\u0119 pisma chi\u0144skiego, ale chowa\u0142em si\u0119 w ma\u0142ym miasteczku, gdzie nie by\u0142o Internetu ani ksi\u0105\u017cek. Szuka\u0142em informacji w jaki\u015b Encyklopediach. Wtedy nie mia\u0142em mo\u017cliwo\u015bci dostania s\u0142ownika chi\u0144skiego.<\/p>\n

W PRL nie by\u0142o wielu mo\u017cliwo\u015bci na nauk\u0119 chi\u0144skiego\u2026<\/strong><\/p>\n

To by\u0142y zupe\u0142nie inne czasy. Gdzie\u015b jednak ta fascynacja we mnie tkwi\u0142a. Nie tylko dzika kuchnia, ale tak\u017ce filozofia. Szczeg\u00f3lnie intrygowa\u0142 mnie taoizm. R\u00f3wnie\u017c medycyna chi\u0144ska i Feng shui. Mnie Chiny fascynuj\u0105 jako przyk\u0142ad na alternatywn\u0105 form\u0119 rozwoju ludzko\u015bci. By\u0142y pewne kontakty pomi\u0119dzy nasz\u0105 zachodni\u0105 cywilizacj\u0105 i Chinami, mamy cho\u0107by papier od Chi\u0144czyk\u00f3w, jest to jednak zupe\u0142nie inny dla nas \u015bwiat. Niekoniecznie lepszy, ale inny.<\/p>\n

Do Chin po raz pierwszy trafi\u0142e\u015b w 2005 roku. Czy Chiny po rewolucji kulturalnej i zwrocie kapitalistycznym spe\u0142ni\u0142y twoje oczekiwania?<\/strong><\/p>\n

Chiny zosta\u0142y rozjechane przez rewolucj\u0119 kulturaln\u0105. By\u0142a to jedn\u0105 z najwi\u0119kszych tragedii w historii ludzko\u015bci. Ekonomi\u0119 zawsze mo\u017cna odbudowa\u0107, a kultur\u0119 du\u017co trudniej. To mnie do\u0142owa\u0142o w Chinach. Oczywi\u015bcie nie brakowa\u0142o zachwyt\u00f3w, ale mia\u0142em poczucie, \u017ce w prawdziwych Chinach znalaz\u0142em si\u0119 dopiero po powrocie do domu. Bo ja mieszkam w takim pag\u00f3rkowatym terenie, w chacie, kt\u00f3ra ma troch\u0119 kszta\u0142t pagody. M\u00f3j styl \u017cycia jest chyba bliski modelowi taoistycznemu. Zreszt\u0105 ludzie dalej mieszkaj\u0105 w taki spos\u00f3b w g\u00f3rach, ale s\u0105 to zupe\u0142nie inne, cz\u0119sto niedost\u0119pne Chiny. Ni\u017c widz\u0105 je zwiedzaj\u0105cy w po\u015bpiechu tury\u015bci. To, co mnie uderzy\u0142o, to \u017ce z tej starej kultury zosta\u0142y g\u0142\u00f3wnie tradycje kulinarne. One by\u0142y politycznie neutralne. Oczywi\u015bcie, jak by\u0142a bieda i g\u0142\u00f3d to nie jad\u0142o si\u0119 ciekawych rzeczy, ale wiedza o kuchni przetrwa\u0142a. Ludzie o tym m\u00f3wi\u0105. Ja mam wra\u017cenie, \u017ce w Chinach kuchnia jest seksem. Chi\u0144czycy ca\u0142y czas m\u00f3wi\u0105 o jedzeniu. Oni s\u0105 bardzo zablokowani seksualnie i wszystkie swoje pop\u0119dy rekompensuj\u0105 kulinarnie, w rozkoszy jedzenia. Jak oni wk\u0142adaj\u0105 do ust jedzenie pa\u0142eczkami, zaczynaj\u0105 mlaska\u0107, to ja mam wra\u017cenie, \u017ce to jest orgia.<\/p>\n

By\u0142e\u015b ju\u017c w Chinach osiem razy. Poznawa\u0142e\u015b je troch\u0119 inaczej ni\u017c przeci\u0119tny turysta. <\/strong><\/p>\n

Wrota do chi\u0144skiej kultury otworzy\u0142 przede mn\u0105 chi\u0144ski przyjaciel. Mieszkaj\u0105c w Anglii, wynajmowa\u0142em mu pok\u00f3j. W zamian uczy\u0142 mnie chi\u0144skiego, a tak\u017ce zapoznawa\u0142 z tajnikami syczua\u0144skiej kuchni. Doskonale gotowa\u0142! On skontaktowa\u0142 mnie z ciekawym botanikiem ko\u0142o Xian, z kt\u00f3rym si\u0119 zaprzyja\u017ani\u0142em i przez wiele lat wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142em. Oczywi\u015bcie r\u00f3wnie\u017c zwiedza\u0142em Chiny, jako turysta, ale z podstawow\u0105 znajomo\u015bci\u0105 j\u0119zyka chi\u0144skiego by\u0142o du\u017co \u0142atwiej. W tej chwili prowadz\u0119 badania z grup\u0105 chi\u0144skich naukowc\u00f3w, ale moje pierwsze dwa wyjazdy to by\u0142o chodzenie po g\u00f3rach z plecakiem, obserwacja zi\u00f3\u0142 i \u017cycia w g\u00f3rskich wsiach.<\/p>\n

Odnosz\u0119 wra\u017cenie, \u017ce zainteresowanie dzik\u0105 kuchni\u0105 by\u0142o w Chinach niejako wymuszone tragedi\u0105 ekonomiczn\u0105 Wielkiego skoku naprz\u00f3d. Ta nadzorowana przez Mao Zedonga kampania gospodarcza, doprowadzi\u0142a do g\u0142odu, kt\u00f3rego skal\u0119 nawet trudno okre\u015bli\u0107. Gdy pa\u0144stwo nie dostarcza\u0142o jedzenia, trzeba by\u0142o rozgl\u0105da\u0107 si\u0119 za nim wok\u00f3\u0142.<\/strong><\/p>\n

Ludzie, kt\u00f3rzy maj\u0105 dzi\u015b oko\u0142o 70 lat, to ci, kt\u00f3rzy prze\u017cyli g\u0142\u00f3d, b\u0119d\u0105c dzie\u0107mi. Zw\u0142aszcza g\u0142\u00f3d w latach 1959-62. Oni s\u0105 w stanie w detalach opowiedzie\u0107, jak wtedy przyrz\u0105dzano ro\u015bliny. Opowiadaj\u0105 te\u017c historie swoich rodzic\u00f3w czy dziadk\u00f3w z czas\u00f3w wcze\u015bniejszego g\u0142od\u00f3w, tego z pocz\u0105tku XX wieku i tego, kt\u00f3ry mia\u0142 miejsce pod koniec II wojny \u015bwiatowej. Katastrofy nawiedza\u0142y ich cyklicznie. By\u0142y miejsca w Chinach gdzie fale g\u0142odu pojawia\u0142y si\u0119 co kilkana\u015bcie lat. Gdy czyta si\u0119 opisy tego, co dzia\u0142o si\u0119 w XIX wieku i w pierwszej po\u0142owie XX w Chinach, to mo\u017cna si\u0119 przerazi\u0107. Na po\u0142udniu kraju zdarza\u0142y si\u0119 przypadki ludzi, kt\u00f3rzy byli tak skrajnie niedo\u017cywieni i biedni, \u017ce nawet nie posiadali ubra\u0144. Chodzili nago. By\u0142o wiele skrajnych sytuacji. Chi\u0144czycy nie lubi\u0105 m\u00f3wi\u0107 o tym okresie. Wiele historii nigdy nie zostanie opowiedzianych. Nie mo\u017cna si\u0119 dziwi\u0107, zahaczamy o bardzo traumatyczne prze\u017cycia. Mnie interesowa\u0142o, jakie ro\u015bliny znajdywa\u0142y wtedy zastosowanie. Pami\u0119tam cz\u0142owieka, kt\u00f3ry opowiada\u0142 mi o kokoryczce, kt\u00f3ra jest troch\u0119 truj\u0105ca, ale po odpowiednim przygotowaniu mo\u017cna j\u0105 je\u015b\u0107. On jako dziewi\u0119cioletni ch\u0142opiec szed\u0142 do lasu i wykopywa\u0142 k\u0142\u0105cza kokoryczki. Piek\u0142 je w \u017carze ogniska. To go uratowa\u0142o przed \u015bmierci\u0105 g\u0142odow\u0105.<\/p>\n

Pami\u0119tam r\u00f3wnie\u017c poruszaj\u0105c\u0105 histori\u0119 uciekinierki z Korei P\u00f3\u0142nocnej, kt\u00f3ra opowiada\u0142a mi, jak przyrz\u0105dza si\u0119 zup\u0119 z kory. Zak\u0142adam, \u017ce nikt by jej nie jad\u0142, gdyby nie musia\u0142.<\/strong><\/p>\n

Kora drzew to jedna z ostateczno\u015bci. Mieszka\u0144cy wioski, w kt\u00f3rej mieszka\u0142em, m\u00f3wili mi nawet, \u017ce g\u0142\u00f3d w 1959 roku nie by\u0142 dla nich tak dotkliwy, bo w przeciwie\u0144stwie do poprzednich lat nie byli zmuszeni uzupe\u0142nia\u0107 swoj\u0105 diet\u0119 kor\u0105. Jednak w innych miejscach owszem. Najcz\u0119\u015bciej u\u017cywano kory wi\u0105z\u00f3w, z kt\u00f3rej przyrz\u0105dzi\u0107 mo\u017cna m\u0105k\u0119. W okresie niedobor\u00f3w jad\u0142o si\u0119 du\u017co dzikich, zielonych warzyw np. komos\u0119 bia\u0142\u0105. Teraz zreszt\u0105 te\u017c si\u0119 j\u0105 jada. Wtedy jednak spo\u017cywano dzikich warzyw tyle, \u017ce odchody stawa\u0142y si\u0119 sypkie i zielone!<\/p>\n

W Polsce r\u00f3wnie\u017c mieli\u015bmy dotkliwe g\u0142ody w XIX wieku. Ludzie znali tzw. ro\u015bliny g\u0142odowe. Mo\u017ce nie tak dobrze, jak w Chinach, ale te\u017c mniej wi\u0119cej wiedzieli, co w okolicy nadaje si\u0119 do zjedzenia. Zdarza\u0142o si\u0119 spo\u017cywanie r\u00f3wnie\u017c kory brz\u00f3z, a w innych krajach Europy te\u017c wi\u0105z\u00f3w, \u015bwierka, sosny, czy nawet buka.<\/p>\n

\"\"
Z archiwum \u0141ukasza \u0141uczaja.<\/figcaption><\/figure>\n

Czy to w\u0142a\u015bnie z powodu g\u0142odu Chi\u0144czycy zdecydowali si\u0119 je\u015b\u0107 tojad? Ro\u015blina ta, dok\u0142adnie jej bulwy, przestaje by\u0107 \u015bmiertelnie truj\u0105ca dopiero po dziewi\u0119ciu godzinach gotowania. <\/strong><\/p>\n

Tojad to jest osobna historia. Jest to ro\u015blina uprawiana i bardzo ceniona. Wa\u017cne zio\u0142o w medycynie chi\u0144skiej. Ma pomaga\u0107 w chorobach nerek i zapobiega\u0107 starzeniu si\u0119, przez wzmocnienie energii tego organu. Tojad znany jest szczeg\u00f3lnie ze swoich w\u0142a\u015bciwo\u015bci rozgrzewaj\u0105cych, dlatego spo\u017cywa si\u0119 go g\u0142\u00f3wnie w ch\u0142odnych porach roku. Stoi na drugim ko\u0144cu spektrum, przy mi\u0119sie! By\u0107 mo\u017ce si\u0119gni\u0119to po niego z powodu g\u0142odu bardzo dawno temu, ale jest to przypadek szczeg\u00f3lny. Tojad wzbudza strach i szacunek. Nieprzypadkowo w Polsce nazywa si\u0119 go te\u017c mordownikiem. Jedna bulwka mo\u017ce zabi\u0107 przynajmniej tuzin os\u00f3b. Ja zjad\u0142em p\u00f3\u0142 kilo, po przegotowaniu w wielkiej kadzi. S\u0105 przypadki zatru\u0107, jak si\u0119 tojadu nie dogotuje, gdy np. gotuje si\u0119 siedem zamiast dziewi\u0119ciu godzin. W \u201emojej wsi\u201d pierwszej, kt\u00f3r\u0105 bada\u0142em w Chinach, kilka lat temu ca\u0142a rodzina w ten spos\u00f3b zmar\u0142a. Tak wi\u0119c b\u0105d\u017amy ostro\u017cni!<\/p>\n

Troch\u0119 przypomina mi to japo\u0144sk\u0105 ryb\u0119 fugu<\/em>, ale brzmi du\u017co bardziej gro\u017anie. W ko\u0144cu jad\u0142e\u015b tojad na wsi, a nie w luksusowej restauracji. Spisa\u0142e\u015b testament? <\/strong><\/p>\n

Uporz\u0105dkowa\u0142em wszystkie sprawy podatkowe i podpisa\u0142em wiele rzeczy w domu na wypadek \u015bmierci.<\/p>\n

Wygl\u0105da na to, \u017ce w Chinach wiedza na temat dzikiej kuchni jest du\u017co bardziej powszechna ni\u017c w Polsce. <\/strong><\/p>\n

W tej chwili znajomo\u015b\u0107 dzikich ro\u015blin w Chinach w g\u00f3rach odpowiada mniej wi\u0119cej znajomo\u015bci w Polsce sprzed stu lat. U nich obecnie r\u00f3wnie\u017c powoli ta wiedza zanika. Chi\u0144czycy ograniczaj\u0105 ilo\u015b\u0107 gatunk\u00f3w jedzonych, jednak dalej powszechnie znaj\u0105 ich du\u017co wi\u0119cej ni\u017c Polacy. To wynika troch\u0119 ze specyfiki kultury kulinarnej i rolniczej. Na chi\u0144skich gospodarstwach zwierz\u0105t by\u0142o zawsze du\u017co mniej ni\u017c w Polsce. Kr\u00f3w praktycznie nie by\u0142o, poza trawiastymi obszarami P\u0142askowy\u017cu Tybeta\u0144skiego. Dlatego sery i mleko znajdziemy dopiero w Tybecie. Mo\u017ce ten brak nabia\u0142u nakierowa\u0142 ludzi bardziej na szukanie alternatywnych sk\u0142adnik\u00f3w?<\/p>\n

Z pewno\u015bci\u0105 intryguj\u0105ce jest, \u017ce grzyby i ro\u015bliny uwa\u017cane za dzikie w Polsce u\u017cytkowane s\u0105 na co dzie\u0144 w Chinach.<\/strong><\/p>\n

Dobrym przyk\u0142adem jest popularny grzyb mun, po polsku uszak, zwany te\u017c judaszowym uchem, kt\u00f3rego mo\u017cna znale\u017a\u0107 na martwych pniach drzew, g\u0142\u00f3wnie bzu. W Chinach grzyby te s\u0105 powszechnie hodowane. Uk\u0142ada si\u0119 kawa\u0142ki drewna, wwierca dziurki i wbija w nie ko\u0142ki z grzybni\u0105. Mo\u017cna bez problemu uprawia\u0107 je te\u017c w Polsce, co od kilku lat robi\u0119. Co ciekawe nazwa mun zosta\u0142a wprowadzona w Polsce przez Wietnamczyk\u00f3w. Tylko \u017ce to nie jest oficjalna nazwa tego grzyba w j\u0119zyku wietnamskim i pochodzi z dialektu! Dok\u0142adnie c\u00e1nh m\u1ecfng. Oczywi\u015bcie przyk\u0142ad\u00f3w jest wi\u0119cej. W Chinach popularnie u\u017cywa si\u0119 li\u015bci babki zwyczajnej, jako warzywa. Popularna jest komosa bia\u0142a, czy lucerna, kt\u00f3ra jest serwowana w restauracjach, czy cho\u0107by pastora\u0142y paproci. Na ca\u0142ym P\u0142askowy\u017cu Tybeta\u0144skim przygotowuje si\u0119 bardzo smaczne danie z bulwek pi\u0119ciornika g\u0119siego. Ugotowane polewa si\u0119 mas\u0142em. Pycha!<\/p>\n

Na twoim blogu widzia\u0142em zdj\u0119cia z Tybetu. Domy\u015blam si\u0119, \u017ce region ten zrobi\u0142 na tobie du\u017ce wra\u017cenie. <\/strong><\/p>\n

Nie prowadzi\u0142em bada\u0144 we w\u0142a\u015bciwym \u201eTybecie\u201d \u2013 Xizang, ale w pn-wsch. kawa\u0142ku P\u0142askowy\u017cu Tybeta\u0144skiego nale\u017c\u0105cym do prowincji Gansu. Ten teren zachwyca. Tu te\u017c \u017cyj\u0105 r\u00f3\u017cne tybeta\u0144skie grupy etniczne, m\u00f3wi\u0105ce bardzo ma\u0142o zbadanymi dialektami tybeta\u0144skimi, s\u0105 pi\u0119kne klasztory, wioski i stada jak\u00f3w. Bardzo silna kultura, bardzo hermetyczna. Kuchnia zdecydowania inna, wi\u0119cej mi\u0119sa i nabia\u0142u. Troch\u0119 mniej zielonych warzyw, poza pi\u0119ciornikiem popularne s\u0105 sma\u017cone p\u0119dy orlicy. Zbieraj\u0105 r\u00f3wnie\u017c ciekawe grzyby np. s\u0142ynny chi\u0144ski grzyb leczniczy dongchongxiacao<\/em>, kt\u00f3ry wyrasta na g\u0105sienicach. Ten malutki i rzadki grzyb jest kopalni\u0105 z\u0142ota dla Tybeta\u0144czyk\u00f3w.<\/p>\n

Czytelnicy z pewno\u015bci\u0105 ch\u0119tnie pos\u0142uchaliby jeszcze o takich nietypowych daniach i ro\u015blinach. Oczywi\u015bcie mo\u017ce poza tematem psiego mi\u0119sa, kt\u00f3re jest stereotypowo kojarzone z Chinami.<\/strong><\/p>\n

W g\u00f3rach Qinling (czyt. \u0107inling) nikt nie je ps\u00f3w, kot\u00f3w i owad\u00f3w. Gdy ich zapyta\u0107 o robale to m\u00f3wi\u0105: \u201eTam w Syczuanie ci zbocze\u0144cy jedz\u0105 owady!\u201d (\u015bmiech). W Chinach jest wiele kultur kulinarnych i ka\u017cda prowincja ma co innego do zaoferowania. By\u0142em te\u017c na Po\u0142udniu, gdzie psy i koty si\u0119 zabija, np. w Yangshuo w prowincji Guangxi. Widzia\u0142em masowy ub\u00f3j na w\u0142asne oczy. Przedziwne wra\u017cenie. W medycynie chi\u0144skiej je si\u0119 z kolei penisy zwierz\u0105t, szczeg\u00f3lnie byk\u00f3w czy jeleni, a w Tybecie penisy jak\u00f3w. Z innych jadalnych ciekawostek mo\u017cna wymieni\u0107 cebule lilii, kwiatostany orzech\u00f3w w\u0142oskich, kwiatostany topoli, p\u0105czki r\u00f3\u017cnych drzew, kwiaty magnolii. Ludzie pr\u00f3buj\u0105 wykorzysta\u0107 maksymalnie to, co nas otacza. Oczywi\u015bcie te\u017c bezkr\u0119gowce np. skorpiony, czy jedwabniki morwowe. Cykady z sosem sojowym i cukrem popularne s\u0105 w Azji Po\u0142udniowo-Wschodniej. Mam takie pi\u0119kne zdj\u0119cie dziewczynki z Tajlandii, kt\u00f3rej mama kupi\u0142a lokalny przysmak: nabite na patyku chrz\u0105szcze wodne moczone w sosie sojowym i cukrze. Dziewczynka zajada\u0142a je ze smakiem.<\/p>\n

Jakie\u015b dalsze plany na podr\u00f3\u017ce do Chin?<\/strong><\/p>\n

W tej chwili ko\u0144cz\u0119 grant po\u015bwi\u0119cony wyspom Dalmacji i nie wiem, co b\u0119dzie dalej. Mo\u017ce potem pojad\u0119 do Chin i zostan\u0119 tam na kilka la? Mo\u017ce b\u0119d\u0119 je\u017adzi\u0142 tam tylko na par\u0119 tygodni w roku? Chiny poci\u0105gaj\u0105 mnie bardzo. Chyba po prostu w poprzednim wcieleniu by\u0142em Chi\u0144czykiem. Ja tam si\u0119 czuj\u0119 jak u siebie.<\/p>\n

W takim razie \u017cycz\u0119 powodzenia! <\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u0141ukasz \u0141uczaj jest biologiem, etnobotanikiem i ekologiem, profesorem Uniwersytetu Rzeszowskiego. Od lat dokumentuje tradycje u\u017cywania dziko rosn\u0105cych ro\u015blin pokarmowych w r\u00f3\u017cnych krajach Europy i Azji, prowadz\u0105c badania w tradycyjnych spo\u0142eczno\u015bciach wiejskich, np. w Chinach, Gruzji czy Chorwacji. Jeden z czo\u0142owych badaczy dzikich ro\u015blin jadalnych na \u015bwiecie, autor wielu artyku\u0142\u00f3w naukowych i ksi\u0105\u017cek popularnonaukowych m.in. Dzika … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2409,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[426],"tags":[47,302,303,304,145,301],"class_list":["post-2404","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wywiad","tag-chiny","tag-dzika-kuchnia","tag-rosliny","tag-taoizm","tag-wywiad","tag-lukasz-luczaj"],"yoast_head":"\nO chi\u0144skiej dzikiej kuchni z \u0141ukaszem \u0141uczajem - W\u0142\u00f3czykij - Roman Husarski<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2017\/11\/17\/o-chinskiej-dzikiej-kuchni-z-lukaszem-luczajem\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"O chi\u0144skiej dzikiej kuchni z \u0141ukaszem \u0141uczajem - W\u0142\u00f3czykij - Roman Husarski\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u0141ukasz \u0141uczaj jest biologiem, etnobotanikiem i ekologiem, profesorem Uniwersytetu Rzeszowskiego. Od lat dokumentuje tradycje u\u017cywania dziko rosn\u0105cych ro\u015blin pokarmowych w r\u00f3\u017cnych krajach Europy i Azji, prowadz\u0105c badania w tradycyjnych spo\u0142eczno\u015bciach wiejskich, np. w Chinach, Gruzji czy Chorwacji. Jeden z czo\u0142owych badaczy dzikich ro\u015blin jadalnych na \u015bwiecie, autor wielu artyku\u0142\u00f3w naukowych i ksi\u0105\u017cek popularnonaukowych m.in. Dzika …\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2017\/11\/17\/o-chinskiej-dzikiej-kuchni-z-lukaszem-luczajem\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"W\u0142\u00f3czykij - Roman Husarski\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/pages\/W%c5%82%c3%b3czykij\/282838631839707\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2017-11-17T22:26:10+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2022-03-20T15:10:26+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2017\/11\/IMG_2032_1024x768.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1024\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"768\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Roman\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Roman\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"11 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/2017\\\/11\\\/17\\\/o-chinskiej-dzikiej-kuchni-z-lukaszem-luczajem\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/2017\\\/11\\\/17\\\/o-chinskiej-dzikiej-kuchni-z-lukaszem-luczajem\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Roman\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/5715e17c214052b93c6c53e27ea498e5\"},\"headline\":\"O chi\u0144skiej dzikiej kuchni z \u0141ukaszem \u0141uczajem\",\"datePublished\":\"2017-11-17T22:26:10+00:00\",\"dateModified\":\"2022-03-20T15:10:26+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/2017\\\/11\\\/17\\\/o-chinskiej-dzikiej-kuchni-z-lukaszem-luczajem\\\/\"},\"wordCount\":2196,\"commentCount\":3,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/2017\\\/11\\\/17\\\/o-chinskiej-dzikiej-kuchni-z-lukaszem-luczajem\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/2\\\/2017\\\/11\\\/IMG_2032_1024x768.jpg\",\"keywords\":[\"chiny\",\"dzika kuchnia\",\"ro\u015bliny\",\"taoizm\",\"wywiad\",\"\u0141ukasz \u0141uczaj\"],\"articleSection\":[\"WYWIAD\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/2017\\\/11\\\/17\\\/o-chinskiej-dzikiej-kuchni-z-lukaszem-luczajem\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/2017\\\/11\\\/17\\\/o-chinskiej-dzikiej-kuchni-z-lukaszem-luczajem\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/2017\\\/11\\\/17\\\/o-chinskiej-dzikiej-kuchni-z-lukaszem-luczajem\\\/\",\"name\":\"O chi\u0144skiej dzikiej kuchni z \u0141ukaszem \u0141uczajem - W\u0142\u00f3czykij - Roman Husarski\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/2017\\\/11\\\/17\\\/o-chinskiej-dzikiej-kuchni-z-lukaszem-luczajem\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/2017\\\/11\\\/17\\\/o-chinskiej-dzikiej-kuchni-z-lukaszem-luczajem\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/2\\\/2017\\\/11\\\/IMG_2032_1024x768.jpg\",\"datePublished\":\"2017-11-17T22:26:10+00:00\",\"dateModified\":\"2022-03-20T15:10:26+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/5715e17c214052b93c6c53e27ea498e5\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/2017\\\/11\\\/17\\\/o-chinskiej-dzikiej-kuchni-z-lukaszem-luczajem\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/2017\\\/11\\\/17\\\/o-chinskiej-dzikiej-kuchni-z-lukaszem-luczajem\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/2017\\\/11\\\/17\\\/o-chinskiej-dzikiej-kuchni-z-lukaszem-luczajem\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/2\\\/2017\\\/11\\\/IMG_2032_1024x768.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/2\\\/2017\\\/11\\\/IMG_2032_1024x768.jpg\",\"width\":1024,\"height\":768},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/2017\\\/11\\\/17\\\/o-chinskiej-dzikiej-kuchni-z-lukaszem-luczajem\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"O chi\u0144skiej dzikiej kuchni z \u0141ukaszem \u0141uczajem\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/\",\"name\":\"W\u0142\u00f3czykij - Roman Husarski\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/5715e17c214052b93c6c53e27ea498e5\",\"name\":\"Roman\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/a4ad12ebb0eef153209fb3604f0a54cb2d9993a45803e045e020a86a4527c70b?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/a4ad12ebb0eef153209fb3604f0a54cb2d9993a45803e045e020a86a4527c70b?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/a4ad12ebb0eef153209fb3604f0a54cb2d9993a45803e045e020a86a4527c70b?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Roman\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/wloczykij.org\\\/blog\\\/author\\\/remus\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"O chi\u0144skiej dzikiej kuchni z \u0141ukaszem \u0141uczajem - W\u0142\u00f3czykij - Roman Husarski","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2017\/11\/17\/o-chinskiej-dzikiej-kuchni-z-lukaszem-luczajem\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"O chi\u0144skiej dzikiej kuchni z \u0141ukaszem \u0141uczajem - W\u0142\u00f3czykij - Roman Husarski","og_description":"\u0141ukasz \u0141uczaj jest biologiem, etnobotanikiem i ekologiem, profesorem Uniwersytetu Rzeszowskiego. Od lat dokumentuje tradycje u\u017cywania dziko rosn\u0105cych ro\u015blin pokarmowych w r\u00f3\u017cnych krajach Europy i Azji, prowadz\u0105c badania w tradycyjnych spo\u0142eczno\u015bciach wiejskich, np. w Chinach, Gruzji czy Chorwacji. Jeden z czo\u0142owych badaczy dzikich ro\u015blin jadalnych na \u015bwiecie, autor wielu artyku\u0142\u00f3w naukowych i ksi\u0105\u017cek popularnonaukowych m.in. Dzika …","og_url":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2017\/11\/17\/o-chinskiej-dzikiej-kuchni-z-lukaszem-luczajem\/","og_site_name":"W\u0142\u00f3czykij - Roman Husarski","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/pages\/W%c5%82%c3%b3czykij\/282838631839707","article_published_time":"2017-11-17T22:26:10+00:00","article_modified_time":"2022-03-20T15:10:26+00:00","og_image":[{"width":1024,"height":768,"url":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2017\/11\/IMG_2032_1024x768.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Roman","twitter_misc":{"Napisane przez":"Roman","Szacowany czas czytania":"11 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2017\/11\/17\/o-chinskiej-dzikiej-kuchni-z-lukaszem-luczajem\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2017\/11\/17\/o-chinskiej-dzikiej-kuchni-z-lukaszem-luczajem\/"},"author":{"name":"Roman","@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/#\/schema\/person\/5715e17c214052b93c6c53e27ea498e5"},"headline":"O chi\u0144skiej dzikiej kuchni z \u0141ukaszem \u0141uczajem","datePublished":"2017-11-17T22:26:10+00:00","dateModified":"2022-03-20T15:10:26+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2017\/11\/17\/o-chinskiej-dzikiej-kuchni-z-lukaszem-luczajem\/"},"wordCount":2196,"commentCount":3,"image":{"@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2017\/11\/17\/o-chinskiej-dzikiej-kuchni-z-lukaszem-luczajem\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2017\/11\/IMG_2032_1024x768.jpg","keywords":["chiny","dzika kuchnia","ro\u015bliny","taoizm","wywiad","\u0141ukasz \u0141uczaj"],"articleSection":["WYWIAD"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2017\/11\/17\/o-chinskiej-dzikiej-kuchni-z-lukaszem-luczajem\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2017\/11\/17\/o-chinskiej-dzikiej-kuchni-z-lukaszem-luczajem\/","url":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2017\/11\/17\/o-chinskiej-dzikiej-kuchni-z-lukaszem-luczajem\/","name":"O chi\u0144skiej dzikiej kuchni z \u0141ukaszem \u0141uczajem - W\u0142\u00f3czykij - Roman Husarski","isPartOf":{"@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2017\/11\/17\/o-chinskiej-dzikiej-kuchni-z-lukaszem-luczajem\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2017\/11\/17\/o-chinskiej-dzikiej-kuchni-z-lukaszem-luczajem\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2017\/11\/IMG_2032_1024x768.jpg","datePublished":"2017-11-17T22:26:10+00:00","dateModified":"2022-03-20T15:10:26+00:00","author":{"@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/#\/schema\/person\/5715e17c214052b93c6c53e27ea498e5"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2017\/11\/17\/o-chinskiej-dzikiej-kuchni-z-lukaszem-luczajem\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2017\/11\/17\/o-chinskiej-dzikiej-kuchni-z-lukaszem-luczajem\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2017\/11\/17\/o-chinskiej-dzikiej-kuchni-z-lukaszem-luczajem\/#primaryimage","url":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2017\/11\/IMG_2032_1024x768.jpg","contentUrl":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2017\/11\/IMG_2032_1024x768.jpg","width":1024,"height":768},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2017\/11\/17\/o-chinskiej-dzikiej-kuchni-z-lukaszem-luczajem\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"O chi\u0144skiej dzikiej kuchni z \u0141ukaszem \u0141uczajem"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/#website","url":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/","name":"W\u0142\u00f3czykij - Roman Husarski","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/#\/schema\/person\/5715e17c214052b93c6c53e27ea498e5","name":"Roman","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a4ad12ebb0eef153209fb3604f0a54cb2d9993a45803e045e020a86a4527c70b?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a4ad12ebb0eef153209fb3604f0a54cb2d9993a45803e045e020a86a4527c70b?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a4ad12ebb0eef153209fb3604f0a54cb2d9993a45803e045e020a86a4527c70b?s=96&d=mm&r=g","caption":"Roman"},"url":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/author\/remus\/"}]}},"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2017\/11\/IMG_2032_1024x768.jpg","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2404","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2404"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2404\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4079,"href":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2404\/revisions\/4079"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2409"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2404"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2404"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2404"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}