{"id":2855,"date":"2019-11-25T06:04:56","date_gmt":"2019-11-25T05:04:56","guid":{"rendered":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/?p=2855"},"modified":"2022-03-20T16:18:54","modified_gmt":"2022-03-20T15:18:54","slug":"o-buddyzmie-politycznym-w-korei-z-semem-vermeerschem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wloczykij.org\/blog\/2019\/11\/25\/o-buddyzmie-politycznym-w-korei-z-semem-vermeerschem\/","title":{"rendered":"O buddyzmie politycznym w Korei z Semem Vermeerschem"},"content":{"rendered":"

Sem Vermeersch jest profesorem nadzwyczajnym w Narodowy Uniwersytet Seulski, gdzie prowadzi wyk\u0142ady na temat buddyzmu korea\u0144skiego. Jest autorem ksi\u0105\u017cki The Power of the Buddhas: The Politics of Buddhism during the Koryo Dynasty (918-1392)<\/a>.<\/em> i wsp\u00f3\u0142autorem The smile of Buddha – 1600 years of Buddhist art in Korea<\/a>. <\/em>Jego liczne prace mo\u017cna przeczyta\u0107 za darmo na academia.edu<\/a>. Spotykam si\u0119 z nim w jego biurze w Departamencie Religioznawstwa, z pi\u0119knym widokiem na Gwanaksan, by porozmawia\u0107 o buddyzmie politycznym w Korei.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Dzi\u015b wielu obcokrajowc\u00f3w kojarzy buddyzm w Korei poprzez nagrodzony na europejskich festiwalach, film Kim Ki-duka Wiosna, lato, jesie\u0144, zima… i wiosna<\/em>. Paradoksalnie re\u017cyser nie jest jednak buddyst\u0105, ale katolikiem. Czy dzi\u015b buddyzm jest traktowany jako cz\u0119\u015b\u0107 dziedzictwa narodowego?\u00a0<\/strong><\/p>\n

To bardzo skomplikowany temat. Buddyzm pojawia si\u0119 w tw\u00f3rczo\u015bci wielu artyst\u00f3w, co nie znaczy, \u017ce maj\u0105 oni wiedz\u0119 na jego temat. Podobnie Im Kwon-taek, kt\u00f3ry r\u00f3wnie\u017c nie jest buddyst\u0105, ale nakr\u0119ci\u0142 Mandal\u0119<\/em>. Powodem, dla kt\u00f3rego Wiosna…<\/em> nie przypad\u0142a mi do gustu, jest to, \u017ce film w bardzo powierzchowny spos\u00f3b opisuje buddyzm. Przypomina to orientaln\u0105 fantazj\u0119. Jakby nakr\u0119ci\u0142 to kto\u015b z Zachodu. Historia m\u00f3wi o niesko\u0144czonym cyklu, wszystko ci\u0105gle si\u0119 powtarza tak jak w tytule. Mo\u017ce ludzie wyobra\u017caj\u0105 sobie w ten spos\u00f3b buddyzm, ale prawd\u0119 m\u00f3wi\u0105c, nie znam ani jednej historii w buddyzmie, kt\u00f3ra by m\u00f3wi\u0142a co\u015b takiego. Jest \u015bmier\u0107 i narodziny, ale to zawsze oznacza co\u015b nowego. Poza tym buddyzm m\u00f3wi o tym, aby opu\u015bci\u0107 cykl.<\/p>\n

W filmie wyst\u0119puje te\u017c silny akcent na odkupienie, kt\u00f3ry ma charakter bardziej chrze\u015bcija\u0144ski.\u00a0<\/strong><\/p>\n

Wydaje mi si\u0119, \u017ce jest to film chrze\u015bcija\u0144ski ubrany w buddyjskie szaty. By\u0107 mo\u017ce film Im Kwon-taeka jest pod tym wzgl\u0119dem podobny. Re\u017cyser u\u017cywa buddyzmu, by opowiedzie\u0107 nam swoj\u0105 histori\u0119. Mamy silny kontekst „demokratyzacji” w jego kinie. Zar\u00f3wno w Mandali, jak i w „Come, Come, Come Upward” s\u0105 ze sob\u0105 zestawione dwie postacie. Porz\u0105dny mnich i mnich \u0142ami\u0105cy zasady, porz\u0105dna mniszka i mniszka uciekaj\u0105ca z klasztoru. Zawsze okazuje si\u0119, \u017ce to ta posta\u0107, kt\u00f3ra odrzuca sztywne klasztorne \u017cycie, \u0142amie zasady, udaje si\u0119 do spo\u0142ecze\u0144stwa, uzyskuje ostatecznie o\u015bwiecenia. Prawie jakby re\u017cyser m\u00f3wi\u0142, „wiem wi\u0119cej o buddyzmie ni\u017c wy w \u015bwi\u0105tyniach”.<\/p>\n

Ale czy to nie pokazuje, \u017ce buddyzm jest traktowany jako tradycja, kt\u00f3ra nale\u017cy do wszystkich Korea\u0144czyk\u00f3w?<\/strong><\/p>\n

Chyba nie mo\u017cna w ten spos\u00f3b generalizowa\u0107. Je\u017celi p\u00f3jdziesz do muzeum, to znajdziesz tam mn\u00f3stwo buddyzmu, kt\u00f3ry jest cz\u0119\u015bci\u0105 historii. Jednak je\u017celi jeste\u015b chrze\u015bcijaninem w Korei, to zazwyczaj masz zero kontaktu z buddyzmem. Dla wielu jest to herezja. By\u0107 mo\u017ce dla cz\u0119\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa buddyzm faktycznie jest dziedzictwem kulturowym, ale dla wi\u0119kszo\u015bci istnieje tylko w formie pos\u0105\u017ck\u00f3w w \u015bwi\u0105tyni. Niezmiennie jestem zdumiony, gdy ucz\u0119 Korea\u0144czyk\u00f3w buddyzmu i zak\u0142adam, \u017ce z pewno\u015bci\u0105 wiedz\u0105 co to sambo <\/em>(\uc0bc\ubcf4, tzw. Trzy Klejnoty*). Tymczasem nie wiedz\u0105 nic. Musz\u0119 zaczyna\u0107 od pocz\u0105tku. Oczywi\u015bcie korea\u0144scy buddy\u015bci w Korei pr\u00f3buj\u0105 przedstawia\u0107 buddyzm jako cz\u0119\u015b\u0107 korea\u0144skiej kultury. To cz\u0119\u015b\u0107 ich programu. M\u00f3wi\u0105: „Korea zawsze by\u0142a buddyjska! Trzeba to podtrzyma\u0107”.<\/p>\n

Zawsze by\u0142em zaskoczony, gdy rozmawiaj\u0105c z korea\u0144skimi studentami o buddyzmie, s\u0142ysza\u0142em opinie, kt\u00f3re niezwykle przypomina\u0142y konfucja\u0144sk\u0105 krytyk\u0119 buddyzmu z dynastii Joeson.\u00a0<\/strong><\/p>\n

W przypadku historii, do dzi\u015b ci\u0105gle s\u0142yszy si\u0119 argument, \u017ce buddyzm musia\u0142 zosta\u0107 zast\u0105piony, poniewa\u017c by\u0142 zbyt zaanga\u017cowany w polityk\u0119. Jeden z moich g\u0142\u00f3wnych argument\u00f3w w ksi\u0105\u017cce m\u00f3wi, \u017ce Koryo rozdziela\u0142o kwestie religii i polityki. Buddyzm legitymizowa\u0142 w\u0142adz\u0119, przygotowywa\u0142 rytua\u0142y, jednak nie anga\u017cowa\u0142 si\u0119 w polityczne decyzje, a nawet celowo unika\u0142 udzielania kr\u00f3lowi porad. Zazwyczaj inni badacze pytaj\u0105: „A co z Sin Donem**?”. Ten mnich jest jednak wyj\u0105tkiem.<\/p>\n

Czy nie jest tak, \u017ce wiemy o tych wydarzeniach, jedynie ze strony krytyk\u00f3w buddyzmu?\u00a0<\/strong><\/p>\n

Faktycznie to konfucja\u0144scy uczeni spisywali \u017cyciorysy mnich\u00f3w. Jednak trzeba zrozumie\u0107, \u017ce obie tradycje by\u0142y w Korei w symbiotycznej relacji niemal\u017ce od pocz\u0105tku. Buddyzm do Korei trafi\u0142 przed konfucjanizmem, ale to mnisi sprowadzili do kraju konfucjanizm. Buddyzm trafi\u0142 do Korei z Chin, nie z Indii. Wraz z buddyzmem do Korei przysz\u0142a chi\u0144ska kultura. Zwr\u00f3\u0107 uwag\u0119, \u017ce przyj\u0119\u0142o si\u0119 patrzy\u0107 na Koryo czy Silla jako buddyjskie kr\u00f3lestwa i oczywi\u015bcie posiadamy wiele buddyjskich zabytk\u00f3w, kt\u00f3re to pokazuj\u0105. Jednak je\u017celi spojrzysz np. na program za\u0142o\u017cycielski Koryo, to buddyzm jest wa\u017cny, ale konfucjanizm jest r\u00f3wnie\u017c wspomniany, a tak\u017ce szamanizm i feng shui. Jeden system kontrolowa\u0142 drugi. Chcesz zbudowa\u0107 buddyjsk\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119? Musisz mie\u0107 zgod\u0119 od znawc\u00f3w feng shui. R\u00f3\u017cne systemy koegzystowa\u0142y ze sob\u0105 i spiera\u0142y si\u0119 nawzajem.<\/p>\n

\"\"
Buddyjscy mnisi w Korei przez wieki anga\u017cowali si\u0119 w wojny w obronie kraju. Buddyjskie klasztory by\u0142y r\u00f3wnie\u017c centrami sztuk walki.<\/figcaption><\/figure>\n

Z jakich powod\u00f3w Korea zaadoptowa\u0142a buddyzm?\u00a0<\/strong><\/p>\n

W tamtym okresie chi\u0144scy w\u0142adcy wysy\u0142ali buddyjskich misjonarzy, kt\u00f3rzy mogli sprawia\u0107 wra\u017cenie, \u017ce pochodz\u0105 z pot\u0119\u017cnych kr\u00f3lestw. Przekaz by\u0142 prosty: „Je\u017celi chcesz mie\u0107 silne pa\u0144stwo, zaadoptuj buddyzm”. Prawdopodobnie buddyjscy misjonarze sprawiali du\u017co lepsze wra\u017cenie o buddyzmie, ni\u017c przedstawia\u0142 si\u0119 jego stan faktyczny. W tamtym okresie Chiny podzielone by\u0142y na liczne, sk\u0142\u00f3cone kr\u00f3lestwa. Nie jest te\u017c prawd\u0105, \u017ce buddyzm szybko zadomowi\u0142 si\u0119 w Korei. Dzi\u015b czytamy, \u017ce buddyzm pojawi\u0142 si\u0119 w 378 roku w Goguryeo, w 385 roku w Baekje, ale potem mamy d\u0142ug\u0105 przerw\u0119. Ekspert od buddyzmu Baekje, Jonathan W. Best, napisa\u0142 bardzo ciekawy artyku\u0142, w kt\u00f3rym argumentowa\u0142, \u017ce buddyzm w rzeczywisto\u015bci nabra\u0142 znaczenia w kr\u00f3lestwie dopiero 200 lat p\u00f3\u017aniej. Wcze\u015bnie nie posiadamy \u017cadnych archeologicznych stanowisk, \u015bwi\u0105ty\u0144, biografii mnich\u00f3w… To, \u017ce kr\u00f3l przyj\u0105\u0142 pewnego buddyjskiego misjonarza na audiencje, nie oznacza jeszcze, \u017ce kraj sta\u0142 si\u0119 buddyjski.<\/p>\n

Dlaczego buddyzm straci\u0142 sw\u00f3j uprzywilejowany status?\u00a0<\/strong><\/p>\n

To bardzo skomplikowany temat. Pojawi\u0142o si\u0119 przekonanie, \u017ce Koryo nie mo\u017ce dalej funkcjonowa\u0107 w takim samym kszta\u0142cie. Kilka kryzys\u00f3w na\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 na siebie. Kr\u00f3lestwo nie podnios\u0142o si\u0119 w pe\u0142ni po naje\u017adzie mongolskim. Paradoksalnie dzi\u0119ki Mongo\u0142om, Korea\u0144czycy mogli podr\u00f3\u017cowa\u0107 swobodniej do Chin. Tam dowiedzieli si\u0119 o neokonfucjanizmie. Mongo\u0142owie wykorzystali neokonfucjanizm do kontrolowania spo\u0142ecze\u0144stwa. To oni promowali nauki s\u0142ynnego chi\u0144skiego uczonego Zhu Xi (1130-1200, kor. \uc8fc\ud76c). W okresie dynastii Song jego my\u015bl nie mia\u0142a wielkiego znaczenia, ale Mongo\u0142owie wpadli w zachwyt. „Je\u017celi j\u0105 wykorzystamy, zbudujemy perfekcyjne spo\u0142ecze\u0144stwo!”. T\u0119 my\u015bl z kolei przej\u0119li korea\u0144scy uczeni.<\/p>\n

Buddyzm powraca w japo\u0144skim okresie kolonialnym. Do dzi\u015b buddyzm jest czasami oskar\u017cany o kooperacj\u0119 z naje\u017ad\u017ac\u0105.\u00a0<\/b><\/p>\n

Osobi\u015bcie uwa\u017cam to za przesad\u0119. Mo\u017cna znale\u017a\u0107 wiele przyk\u0142ad\u00f3w kolaborant\u00f3w i jeszcze wi\u0119cej zarzut\u00f3w. Japo\u0144czycy zmienili status buddyzm w Korei. Mnisi mogli ponownie wchodzi\u0107 do miast. Otrzymali te\u017c pozwolenie na \u017cenienie si\u0119. Pod koniec 1945 roku nawet ok. 80% mnich\u00f3w by\u0142o \u017conatych. Co jednak nie oznacza, \u017ce wszyscy byli projapo\u0144scy. Buddyjscy mnisi chcieli z powrotem dotrze\u0107 do ludzi \u015bwieckich. Pojawi\u0142o si\u0119 has\u0142o propagowania buddyzmu (pogyo, <\/em>\ud3ec\uad50). Slogan brzmia\u0142 „z g\u00f3r do miast”.\u00a0 Han Yong-un, jeden z reformator\u00f3w, promowa\u0142 ma\u0142\u017ce\u0144stwa mnich\u00f3w. Wierzy\u0142, \u017ce w ten spos\u00f3b mnichom b\u0119dzie \u0142atwiej zrozumie\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwo. Obecnie najwi\u0119ksza buddyjska szko\u0142a Chogye wymaga od mnich\u00f3w celibatu. Wielu ma jednak \u017cony w ukryciu. Od czasu do czasu wybuchaj\u0105 skandale. Rok temu odby\u0142y si\u0119 przyspieszone wybory nowego przewodnicz\u0105cego szko\u0142y, po tym, jak pojawi\u0142y si\u0119 zarzuty, \u017ce wielebny Seoljeong ma w ukryciu \u017con\u0119 i dzieci…<\/p>\n

By\u0142em zaskoczony, \u017ce to pierwszy prezydent Korei, Rhee Syngman zmieni\u0142 zasady buddyjskiej sanghi. Ostatecznie by\u0142 protestantem. M\u00f3g\u0142 wykaza\u0107 wi\u0119cej zrozumienia dla \u017conatych duchownych.\u00a0<\/strong><\/p>\n

Istnieje historia, \u017ce prezydent z\u0142o\u017cy\u0142 wizyt\u0119 w jeden \u015bwi\u0105tyni i by\u0142 zszokowany brakiem dyscypliny, ubraniami i pieluchami, kt\u00f3re suszy\u0142y si\u0119 pomi\u0119dzy filarami. Uzna\u0142, \u017ce potrzebna jest reforma. Inni m\u00f3wili, \u017ce by\u0142o to klasyczna strategia „rz\u0105d\u017a i dziel”, by podzieli\u0107 buddyst\u00f3w pomi\u0119dzy sob\u0105.<\/p>\n

Ma\u0142o kto wie, \u017ce dw\u00f3ch genera\u0142\u00f3w, kt\u00f3rzy autorytarnie rz\u0105dzili Kore\u0105, Park Chung-hee i Chun Doo-hwan, byli buddystami. Czy buddyzm odgrywa\u0142 jak\u0105\u015b rol\u0119 w ich polityce?\u00a0 \u00a0<\/strong><\/p>\n

Bardzo trudno odpowiedzie\u0107 na to pytanie. Do dzi\u015b w niekt\u00f3rych buddyjskich \u015bwi\u0105tyniach mo\u017cesz znale\u017a\u0107 zdj\u0119cia Park Chung-hee. Ostatni raz widzia\u0142em takie zdj\u0119cie w \u015bwi\u0105tyni Jigjisa***, na kt\u00f3rym by\u0142 z ma\u0142\u017conk\u0105. To nie jest nic wielkiego, ale wci\u0105\u017c istnieje. Korea\u0144scy mnisi s\u0105 do\u015b\u0107 nacjonalistyczni. Ju\u017c w staro\u017cytno\u015bci pojawi\u0142a si\u0119 nauka „buddyzmu w obronie kraju” (hoguk bulgyo<\/em>, \ud638\uad6d \ubd88\uad50). Czasami brzmi to do\u015b\u0107 ironiczne, gdy s\u0142yszy si\u0119 „nie promujemy buddyzmu, promujemy korea\u0144ski buddyzm”. Buddyjscy mnisi nie s\u0105 specjalnie aktywni politycznie, ale mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce nale\u017c\u0105 raczej do konserwatywnej cz\u0119\u015bci politycznego spektrum.<\/p>\n